Bonn trekt niet langer portemonnee voor EU

De Duitse bondskanselier Helmut Kohl wil dat zijn land minder gaat bijdragen aan de Europese kas. Duitsland, altijd de motor van Europese integratie, komt binnen de Europese Unie steeds krachtiger op voor zijn eigen belangen.

CARDIFF, 17 JUNI. “Duitsland is een normaal land geworden”, constateerde maandag de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Védrine. De Britse premier Blair viel het op dat Duitsland kritiek had op het 'Brussels centralisme', een jaren oude Britse klacht. Die veranderde opstelling van Duitsland, voor het eerst opgevallen op de EU-top in Amsterdam vorige zomer, was de afgelopen twee dagen op de top in Cardiff nog steeds wennen voor de leiders van de andere EU lidstaten.

Duitsland, decennialang een trouw voorvechter van Europa, komt tegenwoordig zonder schroom op voor de eigen belangen. Bonn is niet meer bereid problemen in de Europese Unie op te lossen door het trekken van de portemonnee. De vanzelfsprekendheid waarmee Duitsland altijd het proces van voortgaande integratie in Europa leidde, lijkt daarmee verdwenen. Van de drie grote landen is het ineens niet meer alleen Groot-Brittannië dat zich de vraag stelt hoeveel bevoegdheden naar Brussel gedelegeerd kunnen worden.

In Cardiff toonde bondskanselier Kohl hoe zijn land is veranderd sinds de hereniging, toen Duitsland in één klap het grootste land van de Unie werd. Hij ziet er niet tegen op druk uit te oefenen op de Europese Commissie om geen besluit te nemen waarvan hij vindt dat het Duitse belang er niet mee is gediend. Van Frankrijk en Groot-Brittannië krijgt hij daarvoor alle begrip. Frankrijk oefent ook druk uit als Europees Commissaris Van Miert dreigt een besluit te nemen dat de Franse regering niet bevalt, zoals onlangs in verband met Franse staatssteun voor de bank Crédit Lyonnais.

Duitsland wil minder bijdragen aan de Europese kas. Het vindt dat het in verhouding tot andere lidstaten onevenredig veel moet betalen. Bondskanselier Kohl bezweert dat de Duitse opstelling niet betekent dat zijn land een renationalisatie van bevoegdheden nastreeft. Daarom zegt hij dat Duitsland niet alleen voor zichzelf opkomt, maar ook voor Nederland, Oostenrijk en Zweden en ieder land dat mogelijk in de toekomst onevenredig veel moet betalen.

Op aandrang van Duitsland besloten de regeringsleiders in Cardiff tot een speciale top in oktober om verder te praten over de afbakening van Europese en nationale bevoegdheden. Premier Kok was sceptisch over dit voorstel en Nederlandse diplomaten zeiden geen idee te hebben wat Duitsland hiermee wil. 'Heeft Bonn plotseling last van te veel Europese regelgeving', vroegen ze zich af. Een groot deel van de Brusselse bemoeienissen bestaat immers niet uit wetgeving die direct moet worden uitgevoerd, maar uit harmonisatie van nationale wetten. Daarbij staat het iedere lidstaat vrij zelf te bepalen hoe wetten precies worden aangepast.

Volgens Duitse diplomaten is Kohls verlangen om over afbakening van bevoegdheden te praten wel vaker op tafel gekomen en meestal onopvallend weer verdwenen. In Duitsland zelf zijn de bevoegdheden van de bondsregering en die van de deelstaten in de grondwet nauwkerig vastgelegd. Duitsland zou willen dat dit ten opzichte van Brussel net zo werd geregeld. Soms wordt daarbij zelfs een Europese grondwet bepleit. Diplomaten uit andere landen protesteren dat de Duitse regelgeving over de afbakening van bevoegdheden niet zo maar naar Brussel kan worden overgeplaatst. Kohl zei in Cardiff zich zorgen te maken over de afstand tussen de burgers en de Europese Unie, die te groot zou worden.

Kohls pleidooi voor de afbakening van Brusselse bevoegdheden houdt volgens diplomaten verband met de Duitse verkiezingen deze herfst. Zo krijgt niet de Duitse overheid, maar 'Brussel' de schuld van de klachten van Duitse burgers over een teveel aan regelgeving. Gisteren gaf Kohl wel toe dat het niet terecht is de Europese Commissie regelgeving te verwijten als deze in opdracht van de gezamenlijke lidstaten heeft gewerkt.

Kritiek op de macht van de Europese Commissie door Duitsland was al eerder te horen. Bonn heeft in de aanloop naar het Verdrag van Amsterdam al getracht de positie van commissaris Van Miert (mededinging) te verzwakken door te bepleiten zijn bevoegdheden apart van de Europese Commissie onder te brengen bij een Europees kartelbureau. De benoeming van de Luxemburger Santer in 1994 tot voorzitter van de Europese Commissie was een Duits-Franse poging om de macht van de Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, te beperken. Frankrijk en Duitsland dachten Santer in de hand te kunnen houden. In de praktijk blijkt dat Kohl tegen te vallen en daar neemt hij met zijn toegenomen Duitse zelfbewustzijn minder gemakkelijk genoegen mee.

Tot binnen het Europees Parlement komt Kohl op voor het Duitse belang. Het deze maand onder Duitse druk genomen besluit de christen-democratische fractie in het Europarlement uit te breiden met aanhangers van de Italiaanse mediummagnaat Berlusconi, is een manoeuvre om in dit parlement geen macht te verliezen. De christen-democratische fractie dreigde concurrentie van een nieuwe rechts-conservatieve groepering te krijgen. Door de Italianen van Forza Italia in de eigen fractie op te nemen denken de christen-democraten dit gevaar te hebben bezworen. Protesten van de Italiaanse premier Prodi en van de christen-democraten uit de Benelux leidden nergens toe.

Het was deze week in Cardiff Kohls 46ste Europese top, de laatste voor de Duitse verkiezingen van september. Hijzelf wilde niet praten over wat er gebeurt als hij niet wordt herkozen. Maar niemand gelooft dat het opkomen voor Duitse belangen minder wordt als de sociaal-democraat Gerhard Schöder kanselier zou worden.