Oud-president Zimbabwe voor rechter wegens 'sodomie'

In Harare dient dezer dagen de rechtszaak tegen oud-president Canaan Banana, wegens homoseksualiteit, een strafbaar feit in Zimbabwe. “Homo's zijn minder dan varkens” heeft de huidige leider Robert Mugabe gezegd.

HARARE, 16 JUNI. Het is ronduit gezellig in het Hooggerechtshof van Zimbabwe. Tussen de wanden van palissanderhout, onder de zachtgele lampen, kouten de aanwezigen gemoedelijk over de dingen van de dag. Rechter Godfrey Chidyausiku betreedt de zaal, de vloer onder zijn goed gepoetste schoenen kraakt. De magistraat trekt zijn witte pruik wat rechter over zijn kroeshaar en kondigt het onderwerp van de zitting aan. En dat is voor het Zimbabweaanse gehoor minder gemoedelijk: de voormalige president Banana, een man van aanzien en een dominee nog wel, zou zich hebben overgegeven aan de in 'Zim' verboden herenliefde.

Sodomie, bestialiteit (seks met dieren) en 'onnatuurlijke handelingen' staan in het burgerlijk wetboek van Zimbabwe genoemd als strafbare lichamelijke bezigheden. De bepalingen dateren nog uit de 'blanke tijd', maar zijn nooit veranderd. Integendeel, president Robert Mugabe raakte drie jaar geleden bekend als een rabiate tegenstander van homoseksualiteit. “Homo's zijn erger dan mindere wezens dan honden en varkens”, zei hij, “want die beesten zoeken ten minste een normale partner.” Vorige maand dikte Mugabe zijn standpunt nog eens aan. Op een topconferentie van landen uit Zuidelijk Afrika in Windhoek verkondigde hij dat de Zimbabweaanse grondwet iedereen vrijheid garandeert“,behalve homo's”. Het moet voor Mugabe een pijnlijke aangelegenheid zijn dat uitgerekend zijn voorganger als staatshoofd nu betrokken is bij een 'seksschandaal'.

Canaan Banana (62), een methodistische dominee van huis uit, was na de onafhankelijkheid in 1980 de eerste president, hoewel zijn functie louter ceremonieel was. Mugabe waardeerde in zijn hoedanigheid van premier in 1987 het presidentiële ambt op tot uitvoerend niveau en volgde aansluitend Banana op als staatshoofd. Over de heer Banana werd sindsdien weinig meer vernomen, totdat zijn naam vorig jaar viel tijdens het proces tegen een politieagent, Jefta Dube, voormalige adjudant van de president. Dube bekende een collega te hebben vermoord nadat deze hem bij herhaling had uitgemaakt voor 'Banana's vrouw'. Dube kreeg tien jaar cel opgelegd. Het openbaar ministerie besloot naar aanleiding van de moordzaak een proces aan te spannen tegen Banana.

Openbare aanklager Augustine Chikumira leest de tenlastelegging voor: Canaan Banana heeft tijdens zijn ambtstermijn misbruik gemaakt van zijn autoriteit om verscheidene van zijn mannelijke ondergeschikten tot seks te dwingen. Ten minste tien van hen - drie politiemensen, twee luchtmachtofficieren, twee geheim agenten, een kok, een schoonmaker en iemand aangeduid als 'een lifter' - hebben tegenover Chikumira verklaard dat Banana zich aan hen opdrong en seks met hen had. “Wie weigerde, liet hij straffen, onder het mom dat ze zich hadden misdragen”, aldus Chikumira. De tien mannen, onder wie Dube, zullen voor de rechtbank getuigen tegen Banana.

In de aanklacht staat dat er een vast patroon bestond: de president nodigde zijn prooi uit voor een drankje in zijn residentie, 'verleidde' hem tot een dansje, greep vervolgens in de edele delen en poogde daarna anale seks te hebben. Eén officier schreef in zijn getuigenis dat hij Banana een optater gaf en hem met zijn geweer bedreigde, maar het hielp niet. Pas nadat hij begon te schreeuwen en Banana's vrouw Janet de kamer binnenkwam hield de president op. Een andere belaagde officier duwde Banana het zwembad in als reactie op de ongewenste intimiteiten. Een derde getuige verklaarde uit het raam te zijn gesprongen op de vlucht voor Banana's grijpgrage handen. Rechter Chidyausiku vraagt Banana om een reactie op de in de aanklacht genoemde elf gevallen van “sodomie, pogingen tot sodomie en aanranding”. Banana antwoordt koel: “Onschuldig.”

Kroongetuige Jefta Dube is de eerste getuige die het woord mag voeren. Daar staat een bange man in het bankje. Met grote, verwilderde ogen kijkt Dube de zaal in en vertelt over de drie jaar dat hij in dienst van Banana is geweest, vanaf 1982. Dube zegt dat hij uit angst voor repercussies toegaf aan anale seks met Banana. “Hij pakte me ten slotte waar hij maar kon: in zijn kantoor, bij het zwembad, in kleedkamers”. De nu 36-jarige Dube moest soms samen met de president naar seksvideo's kijken, waarna Banana hetgeen ze in de films hadden gezien in praktijk bracht. Als Dube de avances weigerde kreeg hij straf. Volgens Dube spotte Banana met hem nadat hij drie dagen in de cel had gezeten wegens 'werkweigering'. “Je kunt niets tegen me ondernemen, want als staatshoofd sta ik boven de wet”, zou Banana tegen Dube hebben gezegd.

Klachten die Dube indiende bij de politie over Banana's praktijken waren jarenlang aan dovemansoren gericht. Pas nadat vice-premier Simon Muzenda (nu vice-president) op de hoogte was gesteld, werd Dube overgeplaatst en was hij van zijn kwelgeest verlost. Dube raakte door het seksueel misbruik getraumatiseerd en greep naar drugs en drank, zo zegt hij tegen de rechter.

Terwijl Dube al zijn frustraties over zijn vroegere baas spuit, zit de beklaagde onbewogen in zijn bankje. Hij lacht zo nu en dan besmuikt. Zulks is één van de voordelen van een zwarte huidkleur: blozen is onzichtbaar. Want de aantijgingen aan het adres van Banana, met alle sappige details over seksuele handelingen, zouden een ieder het schaamrood naar de kaken hebben gejaagd.

Na Dube is het de beurt aan andere getuigen. Een schoonmaker, door de rechtbank meneer B. genoemd, vertelt hoe Banana hem zijn studeerkamer binnen duwde en hem misbruikte op een leren bank. Het gebeuren herhaalde zich, totdat B. op een dag vluchtte en Banana hem liet vervolgen wegens diefstal.

Verscheidene andere getuigen zullen deze en komende weken nog voor de rechtbank verschijnen, veertig in totaal. Onder de gedaagden zijn vice-president Muzenda en legerofficieren. Onduidelijk is wat voor straf Banana te wachten staat, mocht hij door de rechter schuldig worden bevonden; de strafmaat is in de Zimbabweaanse wet niet precies vastgelegd. Bij eerdere processen werden boetes en korte celstraffen opgelegd.

De advocaat van Banana, Chris Andersen, betwist bij het verhoor van de getuigen niet de seksuele handelingen als zodanig, daarvoor lijkt er te veel bewijsmateriaal voorhanden. Maar Andersen benadrukt voortdurend dat er geen dwang in het spel was, de bedgenoten van Banana zouden uit vrije wil hebben toegestemd in seks. Andersen, die in de jaren tachtig onder Ian Smith minister van Justitie was, is voornemens gedurende het proces het verbod op homoseksuele contacten in Zimbabwe ter discussie te stellen.

De belangenorganisatie Gays and Lesbians of Zimbabwe (GALZ) stelt zich afwachtend op over de rechtszaak tegen Banana. Woordvoerder Keith Goddard wenst de dominee vooralsnog niet te verdedigen, omdat deze zichzelf niet publiekelijk als homoseksueel bekend heeft gemaakt. “GALZ gelooft dat het klimaat van virulente homofobie dat in Zimbabwe is gecreëerd en de handhaving van archaïsche wetgeving, met name de clausule over sodomie, het zeer moeilijk maken voor dominee Banana om een eerlijk proces te krijgen”, aldus Goddard.

De organisatie, die grotendeels wordt gefinancierd door HIVOS uit Nederland, richt haar pijlen vooral op Mugabe. “De president heeft gezegd dat homoseksualiteit geen deel uit maakt van de Afrikaanse cultuur en gewoontes, maar is ingevoerd door het perverse Westerse kolonialisme”, zegt GALZ-coördinator Juan in de tuin van zijn kantoor, “dat waanidee willen wij bestrijden. Zwarte Afrikanen kunnen net zo goed flikkers zijn. Kijk maar naar mij.”

    • Lolke van der Heide