Handen van het stuur, blik niet op de weg

Bij het Zuid-Hollandse Rijnwoude worden dezer dagen de modernste zelf-sturende voertuigen gedemonstreerd waarbij de automobilist niet meer handelt en alleen toekijkt.

RIJNWOUDE, 16 JUNI. Hoewel het zicht op de weg door een hoosbui nihil is en de ruitenwissers vergeefs hun werk doen, leunt dr. Han-Shue Tan ontspannen achterover voor een gesprekje met zijn passagiers. Zijn Buick raast intussen voort met zo'n honderd kilometer per uur op welgeteld zes meter afstand van zijn voor- en achterligger.

De handen en voeten van Tan komen er niet meer aan te pas. Alles gaat vanzelf. Kijk, waarschuwt de ingenieur van het Californische high-techbedrijf PATH, en dan, alsof een geest zich in ons midden bevindt, zwenkt het stuur plotseling kort maar beheerst naar links en weer naar rechts. Op de parallelle rijstrook vervolgen we de reis.

Een stuk snelweg tussen Leiden en Alphen aan den Rijn, dat nog niet in gebruik is genomen, vormde gisteren het toneel van een reeks spectaculaire demonstraties op het terrein van de zogeheten Automatische Voertuiggeleiding (AVG). Firma's uit Europa, de Verenigde Staten en Azië boden een blik op wat ons in de volgende eeuw in dit opzicht staat te wachten. Alle voertuigen in Rijnwoude leken plotseling over mysterieuze krachten te beschikken. Van heel kleine Franse auto's tot grote Duitse vrachtwagens en een bus, alles reed er onbemand maar volgestouwd met elektronica rond. Zelfs een voorgeprogrammeerde, tachtig meter lange stoet van zes containerwagens reed zonder bestuurder voorbij, draaide secuur een rondje om een stel geparkeerde auto's om daarna weer netjes terug te rijden. Een dergelijk systeem wordt inmiddels al gebruikt in de haven van Rotterdam en als het aan het containerbedrijf ECT ligt, worden dergelijke onbemande transporten binnenkort ook op de openbare weg toegelaten.

Maar het konvooi met de drie Buicks uit de Verenigde Staten bleef een van de hoogtepunten. Pas sinds april van dit jaar durft PATH het na jaren van experimenteren aan om zo, min of meer aan elkaar gekleefd, met grote snelheid te gaan rijden. Demonstratief met beide handen tegelijk uit het raam zwaaiend passeerden de chauffeurs bij het begin van hun show met honderd kilometer per uur een brug met toeschouwers. De drie auto's werden in het gelid gehouden door een combinatie van magneten in het wegdek en een soort boordcomputer binnen de auto zelf. Een AVG-systeem heeft veel voordelen. Door mensen bestuurde auto's hebben meer afstand tot hun voor- en achterliggers nodig. Dankzij het systeem passen vooral op drukke wegen aanzienlijk meer auto's, zonder dat het tot filevorming komt. Volgens berekeningen zouden dat zelfs twee maal zoveel auto's kunnen zijn.

Een bijkomend voordeel is dat er, door zo dicht achter elkaar te rijden, minder wrijving met de lucht ontstaat. Daardoor wordt er minder brandstof verbruikt en loopt het milieu minder schade op. En dan blijft nog buiten beschouwing het grotere comfort van de chauffeurs, die desgewenst op hun gemak achter het stuur de krant kunnen doornemen of eens wat onderuit kunnen zakken.

Deskundigen voorspellen echter dat het toch nog geruime tijd kan duren voor het systeem daadwerkelijk zal worden ingevoerd. ook al ligt de techniek ervoor inmiddels binnen bereik, “De mensen zijn niet gewend aan zulke grote technische sprongen tegelijk”, zegt TNO-medewerker A. Heijne, die zich bezighoudt met de interactie tussen mensen en machines. “De mensen gaan liever stapje voor stapje vooruit.”

Ook minister Jorritsma (Verkeer en Waterstaat) erkende gisteren in een toespraak in Rijnwoude dat de schoen hier zou kunnen wringen. “Het succes van AVG wordt uiteindelijk bepaald door mensen”, aldus Jorritsma. “Slimme uitvindingen in het laboratorium zijn niet genoeg. Er moet gecommuniceerd worden. Op het juiste moment, met de juiste middelen en met de juiste partijen.”

Hoe riskant automatische bestuurde auto's op dit moment ook nog mogen lijken, ze kunnen in de toekomst wel degelijk een belangrijke bijdrage tot de veiligheid op de weg bieden. Medewerkers van het Italiaanse Fiat waren in Rijnwoude present om een gedeelte van een systeem te laten zien dat in potentie veel levens zal kunnen redden. Terwijl we met een vaart van zo'n tachtig kilometer per uur op de 'snelle' rijstrook rijden, fingeert Fiat-medewerker dr. Claudio Antonello een noodsituatie en drukt op de knop 'Save' in zijn auto. Hij laat het voertuig verder aan zijn lot over. Automatisch gaat geeft de richtingaanwijzer een signaal naar rechts aan, het stuur zwenkt spontaan een beetje in dezelfde richting, de Fiat belandt op de 'langzame' (rechter-)strook van de snelweg en mindert vanzelf vaart, waarna de wagen tot stilstand komt op de vluchtstrook van de weg. De alarmlichten zijn inmiddels gaan knipperen.

Als er andere auto's op de 'langzame' strook hadden gereden, zou de Fiat automatisch hebben ingehouden. De Italianen zijn al ver gevorderd met dit systeem, al blijft het nog moeilijk voor de apparatuur de weg te 'lezen'. Hoe bijvoorbeeld kan onderscheid worden gemaakt tussen een stuk karton op de weg en een grote steen?

Tegelijkertijd zijn anderen in Europa, waaronder het Nederlandse TNO, bezig met de ontwikkeling van een aanvullend systeem dat zich niet zozeer op de auto als wel op de menselijke bestuurder richt. Sensoren houden in het bijzonder de positie van de ogen van de bestuurder in de gaten. Als die dichtvallen, spreekt een stem uit de boordcomputer de chauffeur toe. Als die niet reageert, bijvoorbeeld omdat hij een hartaanval heeft gehad, treedt het systeem van de noodstop van Fiat in werking.

Ook wordt er gewerkt aan methoden om het rijden in de steden, die vooral in Europa dikwijls overvol zijn, gestroomlijnder te laten verlopen. Ook hierbij is automatisering het sleutelwoord. Verscheidene Europese bedrijven en instellingen buigen zich hierover en in Rijnwoude konden de eerste resultaten worden getoond. Zo bestaat er al een systeem waarbij de auto voor het bereiken van een stoplicht een radiosignaal ontvangt. Dit laat de computer in het voertuig weten of er kan worden doorgereden of niet. De computer neemt de meest rationele beslissing en verspilt de minste energie aan remmen of optrekken. De experimenten beginnen binnenkort.

    • Floris van Straaten