Rusland; Solidariteit Russen met Servië vooral retoriek

Rusland is boos op de NAVO. Het heeft zijn vertegenwoordiger uit Brussel teruggetrokken en zegt 'niet te zijn geïnformeerd'. Maar hoe boos is boos?

MOSKOU, 15 JUNI. “Het volk heeft het lijden van zijn stambroeders gehoord en zijn stem laten horen”, schreef graaf Leo Tolstoj ruim een eeuw geleden in Anna Karenina over de Russische solidariteit met de Serviërs. Russen die als vrijwilliger zij aan zij met de Serviërs tegen de “grimmige muzelmannen” gaan vechten, geven uiting aan “een menselijk, christelijk gevoel”.

In 1992, op het hoogtepunt van de oorlog in Bosnië, reisde de Russische schrijver Edoeard Limonov naar het front bij Sarajevo, om de moslims in de stad beneden op een mitrailleursalvo te trakteren. Op een persconferentie in Belgrado sprak hij over de noodzaak Russische kernwapens te leveren aan het regime-Miloševic. “Hoe? Nou, gewoon per trein.”

Natuurlijk kon Vladimir Zjirinovski, het enfant terrible van Ruslands extreem rechts, niet achterblijven. Tijdens zijn bezoek aan Belgrado in 1994 bracht hij een koffertje mee waarin naar zijn zeggen een “ultrageheim, sonisch wapen” zat. Samen met een Servische legercommandant verdween hij zonder pers naar Bosnië om het geluidswapen te testen op een handvol 'Turken' in de heuvels boven het plaatsje Brcko. Zjirinovski danste, dronk, en citeerde onder veel bijval een oude versregel: “Russen en Serviërs, samen zijn we met 300 miljoen.”

Maar op een handvol Russische huurlingen na, kozakken en andere avonturiers die op de Balkan “de oostgrens van het Slavisch-orthodoxe rijk” kwamen verdedigen, kregen de Serviërs alleen morele steun. Wel kwamen er eenheden van blauwhelmen uit Rusland en de Oekraïne, met wie het goed handel drijven was, en in de Contactgroep was Moskou natuurlijk de eeuwige troef van Miloševic, die ervoor zorgde dat hij zelden echt hard werd aangepakt.

Hoe zal het ditmaal bij de kwestie-Kosovo verlopen? Van enige opwinding in de pers, laat staan op straat, is in Rusland vooralsnog geen sprake. De aankondiging dat Jeltsin zijn ambtgenoot Miloševic naar het Kremlin heeft ontboden om hem streng toe te spreken, heeft slechts enkele matte commentaren opgeleverd. De ochtendkrant Segodnja wees heel pragmatisch op de economische schade voor Rusland, in het geval er een aanscherping van de sancties tegen Belgrado wordt afgekondigd: dan komt de levering van Russisch gas in gevaar en dreigt de toch al akelig lege schatkist nog leger te raken.

Volgens de krant moet Jeltsin behoedzaam manoeuvreren om niet zijn laatste Oosteuropese bondgenoot “die geen ambities heeft om lid te worden van de NAVO” van zich te vervreemden. Sterker: Rusland moet voorkomen dat de NAVO Joegoslavië zal gebruiken “als oefenterrein voor het met geweld oplossen van regionale conflicten”.

Cynisme overheerst“Liefhebbers van een zonvakantie aan de Adriatische kust wordt aangeraden dit jaar uit te wijken naar Slovenië, want aan de zuidelijker gelegen stranden zal de rust worden verstoord door NAVO-bommenwerpers”.

Zeker, de Russische minister van Buitenlandse zaken Jevgeni Primakov, heeft de ontmoeting van Jeltsin en Miloševic als “buitengewoon belangrijk” omschreven. Er ligt een kans voor Moskou om de noodzaak van een NAVO-ingrijpen af te wenden, wat een opsteker zal zijn voor Ruslands tanende internationale prestige. Toch overheerst in de media het Russische beeld van stakende mijnwerkers en vervaarlijk tuimelende beurskoersen - van een reus op lemen voeten kortom. De oppositie tegen de oostwaartse NAVO-expansie is een stille dood gestorven, en Rusland mag dan nog net te trots zijn om in het buitenland om noodkredieten te bedelen, Jeltsin zou wat blij zijn als het IMF of de G7 enkele miljarden schuift om zijn land voor het faillissement te behoeden.

Dat was ook de crux van de top tussen hem en kanselier Helmut Kohl, vorige week in Bonn: Duitsland heeft 'beslissende steun' toegezegd voor het stutten van de Russische financiële markten, in ruil voor Jeltsins poging om Miloševic tot de orde te roepen.

De rest is retoriek. Primakovs voorganger Kozyrev, zei het ooit in een vraaggesprek met de Belgradose krant Naša Borba zo: “Panslavisme is een mooi idee in culturele zin, maar toegepast op de huidige politieke situatie leidt het tot oorlogen van middeleeuwse allure.”

    • Frank Westerman