Poedels

Denkend aan licht en lucht prevelde Vincent van Gogh in zijn stervensuur: Et la tristesse durera toujours.

Tristesse is het juiste woord voor de opgeklopte derbykoorts die om de zoveel tijd de lage landen bevangt. Wuustwezel het Vukovar van het Noorden? Zelfs cabaretiers kunnen dat niet menen. Oorlog ter ere van meneer Havelange? In corruptie moet deze geront niet onderdoen voor de andere dictators van onze planeet, maar verder heeft hij niets te bieden: geen droom, geen olie, geen zelfbestuur. En de nieuwe pausjes Blatter en Platini zijn al even banaal als Harry Mens: zonder Rolls zou nooit iemand naar hen omkijken.

Rimpelingen in de volksaard is nog tot daar aan toe, maar stamgedachten gaan mij te ver. Zowel in Hengelo als in Kortrijk zijn totem en taboe lang geleden synoniemen geworden. Nederlanders en Belgen dragen dezelfde grauwsluier van mist en regen over de gezichten, koketteren met dezelfde auteurs, plagiëren elkaars entertainment. En het glimplebs leest dezelfde bladen bij de kapper: Privé, Story en Weekend.

Nederland-België: het blijft een poedelgevecht. Over enkele uren is het uitgeraasd. En zitten Franky van der Elst en Jaap Stam achter hun maskers van alledaagsheid met hun gedachten op dezelfde beurs. De kernmetafysica van het voetbal is de geritualiseerde cultuurverschillen al lang voorbij. Het gaat om uitzendrechten, premies, transfers, en om een beetje persoonlijke eer. De shirtjes kunnen net zo goed voor de wedstrijd worden geruild.

De echte derby van dit WK is Nederland-Brazilië. Twee landen met extreem goede voetballers, al even ijdeltuiterig in het egocentrisme, showminded, grillig in overmoed en luiheid. In die wedstrijd staan er vijandige tweelingen op het veld: Seedorf-Leonardo, Stam-Ronaldo, Ronald de Boer-Dunga. In dit schimmenballet horen Wilmots, Vidovic en Crasson niet thuis. En Leekens al helemáál niet. De Belgische bondscoach heeft wel een mondaine kwek, maar hij staat in de wereld der concepten als een houthakker aan de grond genageld.

De namaakcoach - een toefje Happel, een vleugje Michels, een beetje Beenhakker - heeft nooit anders gekend dan dieselvoetbal. Onder het motto 'stilisten zijn er voor het oog, niet voor het resultaat' heeft Leekens de reputatie van De Bilde en Scifo vakkundig gewurgd. Op z'n Belgisch, als een jezuïet. De volgende op de wachtlijst is Luc Nilis.

Leekens wil DDR-voetbal. Hij houdt van een steil leiderschap, een beetje à la Tobback. Op oppositionele geluiden staat het vuurpeloton. Zo horen de Belgen het graag in dit post-Dutroux tijdperk. Eindelijk iemand die revanche neemt op de slechtheid van de mens. Voor de Belgen is de Coupe du Monde een politiek forum: de Rode Duivels zijn er om een einde te maken aan het slachtofferisme. Heel even dan, want als de glorie wenkt ontstaat al gauw heimwee naar de comfortabele positie van de underdog. Een beetje geluk is mooi, maar ook weer niet te veel.

Guus Hiddink is authentieker en pretentielozer in zijn rol. Hij is nog steeds meer van de Achterhoek dan van de natie. Meer van Ine dan van Bergkamp. Guus bewaakt zorgvuldig het provincialisme in de groep. Het heeft wel iets ontroerends, die hang naar een Foppe de Haan-achtige geborgenheid bij een wereldelftal.

De gemoedelijkheid als investituur, is het schijn of werkelijkheid? De selectie loopt er scherp bij. Het lijken wel wielrenners die net Alpe d'Huez hebben beklommen. De gezichten van de De Boertjes, Numan, Jonk en Kluivert zijn zo scherp dat ze nog nauwelijks herkenbaar zijn. Jaap Stam heeft zich helemaal verduisterd: tot een wandelend lijk.

Maar kennelijk gaat de groep ook met de dood ontspannen om. In Versailles heerst het irrationele sfeertje van quasi religieuze eensgezindheid. Te veel broederschap is natuurlijk ook verdacht, zeker bij het Nederlands elftal. Oranje moet wel een beetje oppassen dat het niet afsterft aan gebeeldhouwde harmonie. De traditie is er om gerespecteerd te worden, en de traditie wil af en toe keet in de tent. In België is dat anders, maar in Nederland gaat de ratio niet voor niets voor de vriendschap. Daarom is het wel goed dat Numan en Stam nu ook ex-PSV'ers zijn. De idylle van koffie en gebak, voor en na de wedstrijd, moet begrensd blijven.

Ik wens Guus een sluimerend conflict toe. Een beetje vuurwerk in de verte. Als dat het geschenk van de Belgen zou zijn: tant pis.