Een nieuwe groep mecenassen; Steeds meer financiële vrienden van orkesten

Nog veel meer dan de gestegen algemene welvaart heeft de sterk florerende beurs de laatste jaren gezorgd voor een nieuwe groep van mecenassen. Het zijn succesvolle burgers die het materieel buitengewoon goed gaat. Zij kunnen het zich veroorloven om vaak forse bedragen te schenken.

Het Koninklijk Concertgebouworkest en het Rotterdams Philharmonisch Orkest voelen zich door onvoldoende overheidssubsidies voor een deel afhankelijk van particuliere financiële steun. Het Concertgebouworkest werft die zelfs in New York, waar het jaarlijks optreedt en ook een eigen Amerikaanse vriendenvereniging heeft.

Zo was er afgelopen februari tijdens een Amerikaanse tournee van het Concertgebouworkest in New York een fundraising dinner waar flink moest worden betaald om te mogen aanzitten. Filmster Lauren Bacall, violist Isaac Stern en de sopranen Beverly Sills en Barbara Bonney waren aanwezig. Tijdens het diner werd ook de 75ste verjaardag gevierd van Schuyler Chapin, 'Commissioner of cultural affairs' van New York. Zijn Nederlandse voorouders kwamen in 1630 naar Amerika en hij organiseerde de eerste na-oorlogse tournee van het Concertgebouworkest door de Verenigde Staten. Amerika. Burgemeester Giuliani van New York zat aan, net als zijn Amsterdamse collega Patijn, die bij zulke gelegenheden ook wervende woorden spreekt in het belang van de Amsterdamse financiële en economische wereld.

De Amerikaanse vrienden worden ook geholpen door mevrouw Ruding, de echtgenote van oud-minister van financiën Onno Ruding, die nu in New York werkt bij Citicorp. De American Friends streven naar het bijeenbrengen van 2,5 miljoen dollar, vijf miljoen gulden, voor uitgaven tijdens Amerikaanse tournees van het Concertgebouworkest.

In eigen land ligt het doel aanmerkelijk hoger. De stichting Donateurs van het Koninklijk Concertgebouworkest mikt met de actie Force Majeure op een kapitaal van dertig miljoen voor blijvende steun aan het orkest: het 'Gouden Schenkers Fonds'. Eind dit jaar hoopt men met dit 'koninklijk gebaar voor een koninklijk orkest' de vijf miljoen te halen.

Omdat in Rotterdam al een Philharmonisch fonds bestaat voor grote sponsorbedragen van het bedrijfsleven, zijn de Rotterdamse donateurs bescheiden. Zij streven met fiscaal aftrekbare minimumbijdragen van 5.000 gulden aan het Meceanasfonds naar de vorming van een kapitaal van minstens 1,5 miljoen gulden. Eind 1997 hadden in Rotterdam zo'n veertig particulieren bedragen van vijf- tot zestigduizend gulden toegezegd tot een totaal van bijna 3,5 ton. Door toekomstige legaten en erfstellingen zal er meer binnenkomen in de toekomst, zegt de Rotterdamse Vriendenvoorzitter J.L. Bonebakker. “Mensen die zeggen: 'ik heb zoveel jaren het orkest fantastisch gevonden en ik heb nog wel een centje over, kunnen het orkest steunen, ook als ze er zelf niet meer zijn. Het werkt heel lang door, omdat de hoofdsom in stand blijft en de revenuen het orkest helpen.”

Het burgerlijk mecenaat van de nieuwe rijken en superrijken is in deze tijd noodzakelijk, constateert J.W. Verloop, directeur onroerend goed bij Fortis en voorzitter van de Stichting Donateurs van het Concertgebouworkest. “Nu het algemene streven is naar een kleinere overheid en minder belasting betalen, moet de burgerij wel helpen om uit eigen middelen een aantal dingen in de lucht houden, juist ook op cultureel gebied. Het Concertgebouworkest heeft geen buffervermogen, zoals andere toporkesten bezitten. In Amerika beschikken orkesten wel over kapitalen tot wel 120 miljoen dollar. Nederland is rijk, maar de financiële situatie bij het Concertgebouworkest is absurd.”

Verloop draagt zijn boodschap met verve uit. Zijn gedrevenheid is daarbij even groot als zijn overtuigingskracht en de ervaring die hij heeft in het houden van zijn pleidooi voor het mecenaat van de particulier met verantwoordelijksbesef. Zonder enige hapering komt Verloop in slechts twee volzinnen tot zijn boodschap: “We brengen onder de aandacht dat mensen die al enige tijd een aandelenportefeuille hebben, in hun stoutste dromen nooit hebben kunnen denken dat die aandelen zonder enige inspanning hunnerzijds zó ontzettend meer waard zouden worden als nu de afgelopen tijd het geval is geweest met de hausse op de beurs. Als men uitgaat van een normale groeiverwachting, is er nu sprake van zó' n groot stuk extra waardevermeerdering, dat mensen die ècht van het orkest houden, die accepteren dat het Koninklijk Concertgebouworkest wereldklasse heeft, die beseffen dat er in Nederland maar heel weinig instituten zijn die die pretentie kunnen hebben en dat het de moeite waard is om dat te behouden, er alles aan behoren te doen om de kwaliteit daarvan te ondersteunen en te bevorderen.”

De bijdragen aan het Amsterdamse Gouden Schenkers Fonds zijn minstens 10.000 gulden. Daarmee is men ook lid van het 'Gouden Schenkers Gilde'. Een keer per is er in het Concertgebouw een feest, dat imiddels zo'n faam heeft, dat de mogelijkheid om daarbij aanwezig te zijn een reden is voor een donatie. Zo was er in januari een Weense avond, muzikaal opgeluisterd door musici van het Concertgebouworkest, onder het motto 'Frohsinns Spenden'.

Het actieve werven van Gouden Schenkers gebeurt door vrijwilligers, vooral een aantal dames. “Dat blijkt in de praktijk het beste te werken”, zegt Verloop. Een van de succesvolste is Els Mosler-Reiss, de echtgenote van een partner in het Amsterdamse advocatenkantoor Stibbe, en zelf uiteraard ook een 'Gouden Schenker'. Zij opereert niet in het 'golf- en sherry-circuit', zoals ze het noemt, maar spreekt mensen aan in haar kennissen- en relatiekring, tijdens etentjes thuis of voorafgaande aan concerten in bodega Keyzer, naast het Concertgebouw. “Ik doe het heel netjes, maar af en toe wel vasthoudend. Bij ècht rijke mensen begin ik over een miljoen en dan maken we het af op een ton. Maar ik voel soms meer voldoening als een artsenechtpaar met een paar studerende kinderen toch over de brug komt met tienduizend gulden.” Informatie: Stichting Donateurs van het Concertgebouworkest (020) 66 44 003; Vrienden van het Rotterdams Philharmonisch Orkest (010) 21 71 709.

    • Kasper Jansen