Britten apetrots op hun Europese 'successen'

Aan beloften ontbrak het niet toen Groot-Brittannië in januari voorzitter werd van de Europese Unie. Maar heeft Londen meer gedaan dan op de Europese boedel passen?

BRUSSEL, 13 JUNI. Gelukkig komt er in ieder geval een bijzondere groepsfoto uit de top van staats- en regeringsleiders van de Europese Unie, maandag en dinsdag in het Britse Cardiff. Met de Zuid-Afrikaanse president Mandela, die op uitnodiging van voorzitter Groot-Brittannië naar Cardiff komt om afscheid te nemen van zijn Europese collega's. De inhoudelijke punten van de top wekken weinig verwachting bij de Europese leiders. Toch wordt aangenomen dat de Britse premier Blair de top zal uitroepen tot het succesvolle hoogtepunt van het Britse voorzitterschap van de Europese Unie, dat deze maand eindigt.

De regering in Londen heeft als voorzitter het afgelopen halfjaar de andere EU-lidstaten herhaaldelijk verbaasd door zich triomfantelijk op de borst te kloppen over successen die behaald zouden zijn. Zo begon minister van Buitenlandse Zaken Cook in maart een persconferentie met de opsomming van de 46 successen die het voorzitterschap al had geboekt. Europees commissaris Van den Broek, die naast hem zat, trok een wanhopig gezicht en aanwezige diplomaten lachten spottend.

Het voortdurend melding maken van de eigen indrukwekkende prestaties is het bijzondere kenmerk van het Britse voorzitterschap van de EU sinds januari. Zonder deze ongebruikelijke mate van zelflof, was het nauwelijks opgevallen dat Londen het niet beter doet dan andere halfjaarlijkse voorzitters. “Groot-Brittannië heeft goed op het huis gepast”, oordelen niet-Britse diplomaten. Op enkele uitglijders en een enkel succes na, kenmerkten de inspanningen zich vooral door het afwerken van de agenda. Maar het Britse voorzitterschap heeft wèl veel mislukkingen opgeleverd als het vergeleken wordt met de veelbelovende aankondigingen en de triomfantelijke uitspraken die de regering-Blair het afgelopen halfjaar deed.

De jubelberichten lijken vooral bestemd voor binnenlands gebruik. Britse diplomaten in Brussel betonen zich veel gematigder over de resultaten van het afgelopen halfjaar dan hun politici. Zij sommen geen lijst succesverhalen op, maar wijzen op het succes van de top vorige maand van de Europese Unie en de Verenigde Staten in Londen, waar een voorlopig einde kwam aan het hooglopende geschil over Amerikaanse wetgeving die het mogelijk maakte Europese ondernemingen te bestraffen als ze investeren in Cuba, Libië of Iran.

Pijnlijk dieptepunt van het Brits voorzitterschap was de 'eurotop' begin mei in Brussel. Openlijk oogstte premier Blair kritiek van collega's wegens de slechte voorbereiding van de bijeenkomst. Tot diep in de nacht werd gevochten over de benoeming van Duisenberg tot eerste president van de Europese Centrale Bank en over zijn opvolging door een Fransman. Bij die gelegenheid liet Blair 's middags al, voordat een akkoord was bereikt, een persconferentie aankondigen waarop hij het succes van een “voorlopige overeenstemming” wilde meedelen. Die persconferentie werd afgelast.

In februari kreeg Blair kritiek van EU-ministers van Buitenlandse Zaken, omdat Groot-Brittannië zich bij de crisis over VN-inspecteurs in Irak onmiddellijk achter het standpunt van de Verenigde Staten schaarde nog voordat het als voorzitter met de andere EU-lidstaten had overlegd. Een paar maanden later mislukte de door Groot-Brittannië gesteunde poging van Eurocommissaris Brittan tot vergaande liberalisering van de handel met de Verenigde Staten, door tegenstand van vooral Frankrijk.

In maart wekte minister Cook verbazing met de mededeling dat een discussie met zijn collega's over Cyprus “zeer succesvol” was, hoewel het meningsverschil geen stap in de richting van een oplossing was gekomen. Een besluit van diezelfde ministers onder leiding van Cook om een speciale EU-gezant voor Azië te benoemen, verdween later door toedoen van hun collega's van Financiën in de prullenbak.

Als hoofdthema voor het Brits voorzitterschap kondigde premier Blair begin dit jaar met flair aan: Europa teruggeven aan het volk. Maar meer dan het voortgaan op de reeds uitgerolde loper is er van dit 'people's Europe' niet terecht gekomen. Evenmin werd wezenlijke vooruitgang geboekt over de zogeheten Agenda 2000, met ingrijpende hervormingen in het budget voor landbouw en structuurgeld voor achtergebleven gebieden. Maar deze vertraging kan niet aan de voorzitter worden verweten: de Duitse verkiezingen deze herfst houden de besluitvorming op.

In Cardiff zullen de Europese regeringsleiders onder leiding van Blair vrijblijvend praten over zaken als werkgelegenheid, ondernemerschap en de betrokkenheid van de burger bij de Europese Unie. De Britse regering wil een strategie vaststellen om de relatie met Turkije te verbeteren, zonder dat dit land als volwaardig kandidaatlid van de EU wordt behandeld. Maar Britse diplomaten geloven bij voorbaat niet dat dit initiatief spoedig resulteert in normalisering van de verstoorde relatie tussen Turkije en 'Brussel'.

Op aandrang van de Duitse bondskanselier Kohl zullen de regeringsleiders ook spreken over het thema van de subsidiariteit, waar in het Verdrag van Amsterdam al een speciaal protocol over werd opgesteld: wat nationaal kan, hoeft niet in Brussel te gebeuren. Blair heeft het onderwerp op de agenda gezet als 'een discussie over de vraag op welke gebieden de EU verder kan integreren en op welke niet'. Maar belangrijke conclusies worden ook hierover niet verwacht. Ondanks het Britse voorzitterschap is de top van Cardiff niet meer dan een tussentop zonder thema.

    • Birgit Donkeren Ben van der Velden