Zimbabwe heeft genoeg van Mugabe

In Zimbabwe groeit de ontevredenheid over het autocratische bewind van Robert Mugabe. Studenten zijn de straat opgegaan en kunnen rekenen op brede steun onder de bevolking. Maar van een revolutie is het nog niet gekomen.

HARARE, 12 JUNI. De zakenman in Café Afrique heeft een bondig antwoord op de vraag wat hij van de regering vindt: “Shit”. Het schoolmeisje dat onder de hoge albidabomen op weg naar huis loopt mompelt: “Hij moet gaan, maar het is gevaarlijk om dat te zeggen.” En op de campus van de 'UZ', de Universiteit van Zimbabwe, zegt Tawanda, student bedrijfskunde, dat corruptie en nepotisme de leidende beginselen van de Zimbabweaanse regering zijn geworden.

Het is niet moeilijk tegenstanders van president Robert Mugabe te vinden in Zimbabwe, iedereen klaagt steen en been. Eind mei trokken duizenden studenten door de straten van Harare om het aftreden van de 73-jarige president te eisen. “Mugabe rot op, we zijn moe van je despotisme, je arrogantie en idiotie” stond er op één van de spandoeken. Maar er gebeurde verder niets. De regering deed de protesten af als het werk van oproerkraaiers, terwijl het grote publiek afzijdig bleef.

Op de campus van de UZ heerst nog steeds een opgewonden sfeer. Studenten ruiken verandering. De universiteit is enige dagen op last van de autoriteiten gesloten geweest, maar is nu weer open. Tawanda (21) zit op een betonnen bankje een zakje chips te eten. “Ik hoop dat de protesten door zullen gaan”, zegt hij, “dat is in ieders belang. Als wij straks van de universiteit komen is er geen werk door de fuck-up van de regering.”

Tawanda laat het gebouw van de Zimbabweaanse Nationale Studentenbond (Zinasu) zien, uitgewoond en chaotisch zoals dat hoort bij studenten. The revolution starts here staat er in grote letters op de deur van de president (voorzitter) gekalkt. Maar het slot is aan de buitenkant vergrendeld, de studentenleiders zijn geschorst. “De regering denkt met repressieve maatregelen de zaak te kunnen winnen, maar als deze leiders worden verbannen, komen er nieuwe”, zegt Tawanda.

De bondsvoorzitter, Learnmore Jongwe, moet noodgedwongen elders in Harare commentaar geven. “Er moet een nieuwe regering en een nieuwe president komen. De missie van de oude nationalisten is voorbij. Ze hebben ons een nieuw politiek stelsel gebracht, maar verder komen ze niet. Er is geen visie voor de 21ste eeuw. De leiders zijn corrupt, middelen worden het land uitgesmokkeld en de schatkist wordt geplunderd”, zo vat Jongwe bondig de bezwaren tegen het autocratische regime samen.

Bij de mensenrechtenorganisatie Zimrights bestaat grote sympathie voor de studenten. “De studenten houden ons een spiegel voor, waarin we de algehele malaise van onze politieke lichamen kunnen zien. Alleen een totale verandering van het politieke systeem zal tot resultaten leiden”, zegt Reginald Matchaba-Hove van Zimrights.

Veel bedreigender voor Mugabe dan studenten en activisten voor de rechten van de mens is een onlangs gepubliceerd rapport, opgesteld door een parlementscommissie, dat aandringt op hervormingen en het terugdringen van de macht van de president. Het parlement heeft zich kennelijk de kritiek uit de samenleving aangetrokken dat het louter een marionet van Mugabe is. De onderzoekscommissie, bestaande uit 27 parlementsleden onder wie vier ministers, komt tot de conclusie dat belangrijke veranderingen noodzakelijk zijn om de democratie in Zimbabwe te waarborgen c.q. te herstellen.

Het parlement moet meer bevoegdheden krijgen en ondermeer onafhankelijke controlecommissies, een ombudsman en een auditor-general (staatsaccountant) kunnen benoemen. Nu zijn de president en zijn regerende ZANU-PF partij feitelijk de uitvoerende, de wetgevende en controlerende macht. “Ons parlement moet het vertrouwen terugwinnen van het Zimbabweaanse volk”, zegt commissievoorzitter Mike Mataure. Mugabe is dringend 'gevraagd' mee te werken aan het terugdringen van zijn eigen macht. Wat er gaat gebeuren als de president dat niet doet, wil Mataure niet kwijt.

Maar de grootste onweerswolk die Mugabe boven het hoofd hangt, is de economische rampspoed ten gevolge van wanbeleid. Het onafhankelijke World Economic Forum plaatste Zimbabwe op een recentelijk gepubliceerde lijst van concurrentievermogen in 23 Afrikaanse landen op de twintigste plaats. Mugabe's reactie: “Belachelijk”.

De jongste tragedie die Mugabe achtervolgt is het faillissement van de United Merchants Bank, eigendom van Roger Boka, een selfmade zakenman. Boka moest het toonbeeld worden van een succesvolle zwarte ondernemer en hij was dat jarenlang ook met zijn handel in potloden, schriften en schoolboeken. Maar Boka wilde meer dan dat, hij rook het grote geld en stichtte in 1994 een bank. De centrale bank van Zimbabwe, de Reserve Bank, vond dat geen goed idee, maar Mugabe's cronies in het ministerie van Financiën overstemden deze mening: Boka's United Bank kwam er. Vorig jaar adviseerde de Reserve Bank wegens vermoedens van mismanagement en malversatie om United te sluiten. Opnieuw kreeg Boka steun van de minister van Financiën, Herbert Murerwa. Eind april bleek hoe juist de bange vermoedens van de centrale bank waren geweest: Boka had al die jaren valse obligaties uitgegeven uit naam van een grote staatsonderneming. Totale schade: rond de twee miljard Zimbabweaanse dollars, dat is 200 miljoen gulden. Boka en bank gingen op de fles. De hoofdverantwoordelijke voor het schandaal, minister Murerwa, bleef gewoon op zijn post. “We drukken er wel wat geld bij”, zei hij laconiek.

Het Internationale Monetaire Fonds is Zimbabwe inmiddels bescheiden te hulp gesneld. Vorige week zegde het IMF een lening van 175 miljoen Amerikaanse dollars toe, waarvan 52 miljoen meteen beschikbaar is. Maar daarvoor moet Zimbabwe wel voldoen aan de draconische IMF-voorwaarden, zoals het terugdringen van het financieringstekort. In 1995 schortte het IMF zijn hulp op toen bleek dat Harare niet langer aan de bepalingen kon voldoen.

Zal de economische injectie van het IMF Robert Mugabe's bewind redden? Politiek analist Nevanji Madanhire antwoordt daarop ontkennend, daarvoor is de woede en teleurstelling onder de gewone Zimbabweanen volgens hem te groot. “Kort na onze onafhankelijkheid wimpelden we de vraag 'waar zijn onze leiders?' consequent af als zijnde racistisch. Nu denkt men anders in Zimbabwe en is het een legitieme vraag. De revolutionaire held Mugabe is gevallen van de hoogte van morele rechtvaardigheid naar de diepte van megalomane decadentie”, zegt Madanhire. Hij verwoordt de teleurstelling van velen: “Op de meeste terreinen is Zimbabwe in 18 jaar stil blijven staan of erger nog: achteruitgegaan. Vandaar het betreurenswaardige refrein: vóór de onafhankelijkheid waren we beter af.”

    • Lolke van der Heide