Rekening van pilotenstaking komt later

Op het eerste gezicht hebben de piloten van Air France de staking verloren. Bij nader inzien is het de vraag hoe stijf de regering-Jospin het been heeft gehouden. De rekening wordt pas later opgemaakt.

PARIJS, 12 JUNI. Iedereen was tevreden over de afloop, piloten, regering en de directie van Air France. Veertien dagen aan de grond hebben bijna een half miljard gulden gekost, de hele wereld heeft Frankrijk weer eens niet zien werken, maar toch waren er geen geen verliezers. Komend jaar zal blijken of het waar is.

Op het eerste gezicht zijn het de piloten die de staking hebben verloren. Ze mikten op het exploiteren van het WK voetbal. Het werd een bal in eigen goal. De piloten met hun salarissen boven het directie-inkomen bij Air France, hadden toch al minder steun van de bevolking dan waar een gemiddelde staking in Frankrijk op mag rekenen. Nu deze 3200 geprivilegieerden ook nog het volksfeest van het gespikkelde monster wilden gijzelen kon de linkse regering veilig het been stijf houden.

Dat heeft premier Jospin ook gedaan, ondanks de neiging tot snelle compromissen van zijn communistische minister van transport, Jean-Claude Gayssot. Zo hebben ook ervaren rechtse regeerders de arbeidsvrede bij Air France altijd afgekocht. Bij nader inzien is het de vraag hoe stijf het been deze keer is gehouden. Woensdagochtend vroeg is alleen maar een kader-akkoord gesloten dat partijen tot eind juli de tijd geeft precieze afspraken te maken.

Pas dan wordt misschien duidelijker wie welke concessies heeft gedaan. Nu al is zeker dat de directie van Air France, en dus de staat als enig aandeelhouder, op twee belangrijke punten heeft toegegeven aan de piloten. De aparte, lagere salarisschaal voor beginnende piloten is afgeschaft. De vorige directeur, Christian Blanc, de man die Air France na het bijna-failliet van 1993 weer terug in de lucht bracht, had deze schaal net ingesteld. Door natuurlijk verloop zou op den duur de hele pilotenstal in die lagere schaal zitten, en daarmee vergelijkbaar worden gehonoreerd met wat in Duitsland en Engeland tegenwoordig gebruikelijk is. De Air France-directie claimt dat het verschil 40 procent is, de piloten ontkennen dat. Volgens de nu gemaakte afspraken komen de nieuwe piloten tijdelijk in een categorie junior-piloten terecht, die lager betaald wordt maar zijn opleiding voorgeschoten krijgt. Daarna schuiven ze naar de gewone - en dus nog steeds duurdere - divisie volwassen piloten.

De tweede concessie van directie en regering is dat de structurele verlaging van de salarissom van de piloten met 15 procent er niet komt. De salarissen worden zeven jaar bevroren, maar daar kan iedere twee jaar over worden onderhandeld. Zodra de inflatie aantrekt of het leven anderszins tegenvalt kunnen de piloten met het volste recht nieuwe eisen stellen. Bovendien is de voorgestelde ruil van loon tegen aandelen (150.000 gulden per piloot, tegen 10 procent van alle aandelen) van de baan. De piloten mogen op basis van vrijwilligheid salaris tegen aandelen ruilen, voor de zelfde periode van zeven jaar.

Of uit dit alles de geplande bezuiniging voortvloeit is dus afhankelijk van de goede wil en investeerlust van de captains. De collectieve vernietingingsdrang van de afgelopen weken belooft niet veel goeds. De piloten (in de grootste bond, SNPL) hebben zich vorig jaar een jong en heethoofdig bestuur gekozen, dat er blijk van heeft gegeven grillig te onderhandelen en de strijd om de publieke gunst arrogant te spelen. Dat betekent een geduchte waarschuwing voor de regering-Jospin.

Deze keer kon de premier de rustige, methodische en principiële aspecten van zijn politieke persoonlijkheid ten volle benutten. Ook al verloor de maatschappij, behalve het directe inkomstenverlies, veel aanzien in de wereld. Voor een aandeel dat in september naar de beurs moet kan dat een nog veel groter verlies betekenen. De maatschappij boekte vorig jaar voor eerst sinds vijf jaar weer winst (630 miljoen gulden). Het verhaal van deze WK-staking is niet echt een lokker op de roadshows die voor de deur staan. De 'actie' heeft de eerste winst weggevaagd.

Als de 20 procent van de aandelen, die dit najaar in een eerste tranche zouden worden verkocht, minder opbrengen dan gehoopt, dan kan de rekening, die de heren in de cockpit de Franse belastingbetaler hebben gepresenteerd, dus nog flink oplopen. Deze nieuwe onzekerheid heeft in Frankrijk de laatste dagen een verwarde en gepolitiseerde herhaling van het debat over privatisering opgeleverd. Rechts was dat al van plan, vóór links een jaar geleden de macht overnam. Rechts zegt nu dus: zie je wel. Jospin kan niet anders doen dan terugslaan met het argument dat goed management en de eigendomsverhoudingen niets met elkaar te maken hebben. En weer niks beslissen.

Het beste zou zijn als de WK voetbal een paar jaar zou duren. Dan kon Jospin, zonder veel te zeggen, Air France stilletjes normaal, commercieel vaarwater binnenloodsen. Als daarentegen behendiger en meer populaire overheidsdiensten, zoals de steeds fellere elektriciteitswerkers (die de Europese open concurrentie afwijzen) en de spoorwegmannen in het najaar massaal het licht uitdoen of de trein stilzetten, dan zal Jospin niet zo makkelijk even flink zijn als nu. Het zou nieuw zijn als hij zich verzette tegen stakende corporatisten met volkse gezichten die de straten verlichten met rode fakkels. De piloten leven allang in een internationale wereld. Zij probeerden nog even een slaatje te slaan uit de nadagen van de geleide economie.