Ellende op een eiland

Gerard den Elt: Schandaal op Schiermonnikoog. L.J. Veen, 159 blz., ƒ 27,50

Haar vader werd de 'Sheriff van Schiermonnikoog' genoemd. Politiechef René Lancée pakte iedereen die de wet overtrad aan. Wethouders, toeristen, jongeren. Van niemand zag hij iets door de vingers. Dat sloeg terug op zijn dochter Bianca. Als een scholier het aan de stok had gehad met de politiechef, dan vereffende die scholier die rekening door zo hard mogelijk zijn dochter te treffen. Bianca werd zo het slachtoffer van gemene pesterijen. En toen een vriendin tegen haar partij koos, kwam ze moederziel alleen te staan. Bovendien had haar vader het te druk met zijn werk en ging haar moeder erg gebukt onder de afwezigheid van haar zus Ilonka, die op het vasteland naar school ging.

In het boek Schandaal op Schiermonnikoog van Algemeen Dagblad-journalist Gerard den Elt komen summier de persoonlijke omstandigheden van Bianca Lancée aan het oppervlak, die er toe hebben geleid dat zij haar vader beschuldigde van incest. Ze ging vanaf haar veertiende naar het Zernike College in Groningen. Omdat ze zich in een pleeggezin niet op haar gemak voelde, ging ze op haar zestiende alleen wonen. Ze raakte met zichzelf in de knoop. School, huiswerk en het zelfstandige wonen werden haar te veel. Haar gymleraar en toenmalige mentor merkte als eerste dat het niet goed ging met Bianca. Hij had net een cursus Incestherkenning gehad en zag in haar een 'slachtoffer'. Hij droeg zijn vermoedens over aan haar volgende mentor, Tim Monteban. De jonge wiskundeleraar beet zich vervolgens helemaal vast in het geval. Hij bouwde een hechte band met Bianca op, voerde lange gesprekken en nam haar mee naar zijn huis waar hij zelfs een keer bij haar in bed kroop. Onder invloed van die overdaad aan aandacht ging Bianca steeds verder met haar verzinsels. Monteban moedigde haar aan, volgens Den Elt was hij zelf medebedenker van de incestfantasieën.

Zo komt het tot een aangifte, en op 26 april 1996 vervolgens tot een spectaculaire aanhouding met een arrestatieteam van Lancée. Nu, ruim twee jaar later, is er in wat de affaire-Lancée is gaan heten veel gebeurd. Bianca heeft haar beschuldigingen ingetrokken. Justitie en rijksrecherche blijken veel fouten te hebben gemaakt. De affaire was mede aanleiding tot een gezagscrisis in Groningen, waarbij burgemeester H. Ouwerkerk, hoofdcommissaris J. Kuiper en hoofdofficier R. Daverschot gedwongen waren het veld te ruimen. En nadat aan het licht was gekomen dat de noordelijke procureur-generaal D. Steenhuis een bijbaan had bij het bureau-Bakkenist, dat een rapport over de affaire-Lancée had gemaakt, ontbrandde een ruzie tussen de top van het openbaar ministerie en minister Sorgdrager (Justitie). Super-PG Docters van Leeuwen werd daarbij ontslagen. Hij is daarmee misschien wel het grootste slachtoffer van de affaire.

Deze week werd de affaire-Lancée nog besproken in de Tweede Kamer. De demissionaire minister Sorgdrager lag daarbij onder vuur omdat zij de Kamer niet goed over de zaak zou hebben ingelicht. Volgende week zal het parlement zijn oordeel geven over haar handelen. Lancée is nog steeds met justitie in onderhandelingen verwikkeld over een schadevergoeding. Hij eist 950.000 gulden, maar justitie wil niet verder gaan dan 550.000 gulden. Den Elt plaatst veel van de gebeurtenissen van voor en na de aangifte van Bianca op een rijtje. Veel van de door justitie en de rijksrecherche gemaakte fouten zijn al breed uitgemeten in de media, maar het beeld dat uit het boek van Den Elt over de justitiële autoriteiten naar voren komt, blijft huiveringwekkend. Het boek is één lange aanklacht tegen justitie. Daarbij neemt de AD-journalist maar weinig afstand en doet hij zelden aan bronvermelding. Zo schrijft hij in het boek voor het eerst dat Steenhuis de makers van een kritisch politierapport gedreigd heeft voor meineed te zullen vervolgen als dit rapport in de openbaarheid zou komen. Steenhuis zou zo hebben willen voorkomen dat de rijksrecherche, waarvoor hij verantwoordelijk was, beschadigd zou raken. Den Elt vermeldt niet de bron van dit nieuws.

Wiskundeleraar Tim Monteban, die door de gemeente Groningen voor zijn handelen is berispt en drie jaar geen mentor meer mag zijn, wilde ook niet met Den Elt spreken. Monteban verwoordt in twee zinnen wel duidelijk het onbehaaglijke gevoel dat bij lezing van Schandaal op Schiermonnikoog blijft hangen. 'Ik weet ook niet meer wat waarheid is en wat niet. Daar zullen nog vele jaren overheen gaan voordat dat duidelijk is.'

    • Herman Staal