David Mamet

David Mamet: The Old Religion. Faber, 194 blz. ƒ 33,60

David Mamet baseerde zich voor zijn tweede roman The Old Religion op de rechtszaak van de joodse fabrieksmanager Leo Frank. Frank, oorspronkelijk afkomstig uit het Noorden maar gevestigd in Atlanta, Georgia, werd in 1913 ten onrechte beschuldigd van verkrachting en moord op een meisje uit zijn fabriek. Hij werd schuldig bevonden en ter dood veroordeeld, maar zijn straf werd omgezet in levenslang. In 1915 werd Frank door een groep mannen uit de gevangenis ontvoerd en gelyncht.

Al op de eerste bladzijde wordt duidelijk waarom Mamet, toneelschrijver pur sang, dit onderwerp in romanvorm heeft gegoten: The Old Religion bestaat voornamelijk uit de gedachten van Leo Frank. Hij filosofeert over een opbergdoosje voor paperclips, de juiste manier om een sigaar te roken, zijn vrouw, de joodse identiteit, een nieuw horloge. Dit wordt afgewisseld met passages over de rechtszaak, en dan breekt ook de woede door in Franks gedachtenstroom: woede over de valse getuigenissen, over het besef dat zijn eigen advocaat nog liever bewijsmateriaal verdonkeremaant dan zich bloot te stellen aan de volkswoede door Frank serieus te verdedigen, over het feit dat zijn Amerikaanse nationaliteit en volledige assimilatie absoluut niets betekenen tegenover zijn joodse afkomst. Die joodse identiteit, eerst hooguit een bron van milde irritatie voor Frank, wordt hem nu door de rechtszaak opgedrongen.

Mamet is op z'n best op die momenten dat de verontwaardiging door het verhaal heenbreekt. Daarbij valt het op dat hij zich voor zijn doen wel erg heeft laten leiden door de regels van de goede smaak. Wellicht heeft dat iets te maken met het feit dat het hier om echte personen en gebeurtenissen gaat. Het lijkt bijna alsof Mamet deze materie te serieus en gevoelig vond om er echt drama van te maken. En dat is wel een beetje jammer.