Bifocale contactlenzen

Een van de hinderlijkste ouderdomsgebreken is de vermindering van het accomodatievermogen van het oog, het vermogen om de ooglens scherp te stellen op veraf en dichtbij. Hinderlijk, omdat mensen die altijd zonder bril konden, plotseling een leesbril nodig hebben. Ook brildragers merken dat ze met één bril niet meer uitkomen. Zij kunnen overwegen een bifocale bril te nemen, een bril met een deel voor verzien en een deel voor lezen.

Het ergste is dat dit gebrek al zo vroeg komt. 42 jaar is de magische leeftijd waarop mensen merken dat 'hun arm te kort wordt' en dat ze veel licht nodig hebben om de krant te lezen. Zo'n interessant ogend half leesbrilletje is natuurlijk een oplossing, maar voor velen staat dit nieuwe uiterlijk haaks op hun streven naar jong en dynamisch. Voor contactlensdragers, die altijd al jonger wilden ogen, is de leesbril helemaal een afknapper. Is er nu werkelijk niets aan te doen?

Dat is er wel degelijk. De bifocale contactlens bestaat al jaren, maar de laatste jaren maakt hij, door nieuwe materialen en betere fabrikagetechnieken, een snelle opgang. Bijna alle contactlensfabrikanten hebben nu ook bifocals in hun leveringsprogramma. Maar er zijn grote verschillen.

Er zijn grof gesproken twee soorten contactlenzen, de harde en de zachte. De harde zijn gewoon lenzen van hard plastic waarvan de binnenzijde de vorm van de oogbol heeft. Door het oogvocht blijft een harde contactlens aan het oog kleven. Voor een betere zuurstofvoorziening van het oog wordt de harde lens een klein beetje platter gemaakt dan de oogbol, waardoor aan de randen wat ruimte ontstaat - ze 'drijven' op het oog - zodat er oogvocht uitgewisseld wordt met de omgeving. Tegenwoordig bestaan deze harde lenzen ook nog uit zuurstofdoorlatend materiaal, wat een enorme verbetering betekent.

De zachte lens is geheel anders. Hij bestaat uit een gelachtig materiaal met een hoog watergehalte. De zachte lens plakt direct op de oogbol. De zuurstofvoorziening is eenvoudig omdat oogvocht en zuurstof vrijelijk door de sponsachtige lens kunnen bewegen. De meeste mensen ervaren de zachte contactlens als comfortabeler dan harde lenzen, al is het in- en uitdoen wat meer werk. Voordeel van de harde lens is dat hij optisch wat beter is. En een harde lens gaat jaren mee, terwijl zachte regelmatig vervangen moeten worden, wat ze duurder maakt.

Net als in een bifocale bril worden in een bifocale contactlens twee lenzen gecombineerd. Voor harde contactlenzen zijn daarvoor talloze oplossingen. De eerste maakt gebruik van het feit dat de harde lens op het oog drijft en gemakkelijk verschuift. Het middendeel van de contactlens bestaat daarbij uit een lens die voor verzien corrigeert. Concentrisch daaromheen bevindt zich een zone die voor lezen dient. Als de drager leest kijkt hij omlaag. Het ooglid drukt de lens daarbij meestal vanzelf in de leesstand. Kijkt de drager weer in de verte dan schuift de lens weer terug. Dat duurt een fractie van een seconde. Nadeel is dat het zijdelings in de verte zien ook via het leesdeel gaat, waardoor dit minder scherp is. Weinig mensen kijken scherp vanuit hun ooghoeken, zodat dit geen groot nadeel hoeft te zijn.

Een andere oplossing is om de contactlens te verdelen in een onder- en een bovendeel; het ene voor verzien, het andere voor lezen. Probleem is dat een contactlens normaal kan draaien. Daarom wordt dit type lens van 'ballast' voorzien, zodat de zwaartekracht ze rechtop houdt. Nadeel is dat de contactlens niet meer regelmatig van vorm is, waardoor vervuiling kan optreden met oogeiwitten.

De overgang tussen het leesdeel en dat voor veraf wordt wel zo vloeiend mogelijk gemaakt, maar dit deel mag ook niet te groot worden omdat het optisch niet werkzaam is, terwijl het vaak midden in de pupil zit. Een tussenoplossing is gevonden in een geballast driehoekig leesdeel dat altijd voor een deel in de pupil steekt. Het pupildeel wordt snel groter als de contactlens omhoog geschoven wordt door het ooglid.

Zachte contactlenzen kunnen niet verschuiven, daarvoor zijn ze te groot en kleven ze te sterk aan de oogbol. De oplossing voor bifocaal zien is om beide correcties, voor veraf zien en lezen, in het pupilgedeelte aan te brengen. De hersenen blijken in staat het scherpe beeld te selecteren. Sommige mensen wennen hier nooit aan, maar andere hebben er geen problemen mee. Alleen als veel contrast nodig is (auto rijden in het donker) schiet dit type lens zeker tekort. Bausch & Lomb, marktleider bij de zachte lenzen, noemt zijn bifocale lenzen dan ook Occasions - voor af en toe. Er zijn ook harde lenzen die van dit principe gebruik maken.

De meeste bifocale contactlenzen zijn tegenwoordig multifocaal: ze stellen op meer dan twee afstanden scherp. De derde afstand is de 'beeldschermafstand', tussen lezen en verzien in. Dit kan eenvoudig door de overgang tussen het leesdeel en het deel voor verzien een derde deel aan te brengen. Dit tussendeel werkt ook mee aan vloeiende overgang tussen de lensdelen.

Het is nog niet duidelijk welk type bifocale lens het beste is. De bifocale lens is een compromis waarmee de drager moet leren leven. Alle typen hebben hun eigen voor- en nadelen. Uit een onderzoek van de Amerikaanse luchtmacht blijkt dat dragers van bifocale contactlenzen in de verte iets minder scherp zien dan dragers van bifocale brillen, maar dat ze wel beter presteren door het grotere gemak dat de contactlens biedt. Ook de luchtmacht stelt vast dat er geen ideaal type is, als oplossing geschikt voor alle dragers.

De Nederlandse importeurs en fabrikanten van contactlenzen voeren allemaal hun eigen typen bifocale lens. Voor de gebruiker is het erg belangrijk om het type te krijgen dat het beste bij hem past. Omdat niet alle lenzenwinkels alle merken vertegenwoordigen, zal misschien van winkel gewisseld moeten worden.

    • Rob Biersma