Voor vliegveld komt formatie eigenlijk te vroeg

De onderhandelaars die werken aan een nieuw paars kabinet meldden gisteravond te neigen naar een nieuwe luchthaven in de Flevopolder. Maar dat is nog geen besluit, benadrukten zij.

ROTTERDAM, 11 JUNI. In de dorpen Oostvoorne, Rockanje en Tinte, alsmede in Brielle en Hellevoetsluis, waren bewoners zich net aan het opmaken om in actie te komen tegen de enkele weken geleden door minister De Boer (VROM) uitgesproken voorkeur voor een vliegveld op de Maasvlakte. Ze vrezen overlast en aantasting van de kust en het duingebied. Maar gisteravond liet het paarse onderhandelaarstrio weten te neigen een nieuwe luchthaven in Flevoland. Het is de beurt aan de bewoners van het Gooi en de kop van Overijssel om de borst nat te maken. Totdat het volgende voorstel ter tafel komt. Want, benadrukten de onderhandelaars, van een 'besluit' is nog geen sprake.

Het is ook niet te verwachten dat zo'n 'besluit' even tijdens de formatie wordt genomen. Niet alleen zit de politiek nog te wachten op een aantal onderzoeksrapporten die pas in de loop van het najaar beschikbaar zullen komen, ook zijn de ruimtelijke en financiële consequenties van zo'n besluit zo enorm dat dit wel even studie vergt. Een nieuw vliegveld kost op zijn minst enige tientallen miljarden guldens en is op zijn vroegst ruim na 2010 klaar. Maar er zijn ook scenario's die tegen de honderd miljard kosten en pas na 2025 een bruikbare luchthaven opleveren.

Voor de politiek is dit een nauwelijks te behappen probleem. De periode tussen besluit en realisatie is extreem lang - wellicht zeven kabinetten: de minister die bij de openingshandeling staat zit nu nog school. De kosten zijn bovendien extreem hoog, zo'n luchthaven wordt vier tot tien keer zo duur als de Betuwelijn, of net zo duur als een ondergronds metronet voor de hele Randstad. En de ruimtelijke consequenties zullen immens zijn: niet alleen overlast en aantasting van natuur en milieu, maar ook nieuwe wegen en spoorwegen om het vliegveld te ontsluiten. Zeker is dat er veel verzet zal komen uit de bevolking, welk besluit er ook genomen wordt. Er zijn namelijk altijd mensen die er last van krijgen, of die er om andere redenen tegen zijn.

Zowel om het draagvlak voor een besluit te vergroten als om meer kennis te verzamelen is vorig jaar een uitvoerigen 'nut- en noodzaakdiscussie' gevoerd met tal van betrokken organisaties. Ten behoeve van die discussie is duizenden pagina's aan onderzoeksrapporten geproduceerd. Na afloop daarvan trok het kabinet de conclusie dat in de toekomst een beheerste groei van de luchtvaart in Nederland mogelijk moest zijn. De vraag was alleen waar.

Gedurende de 'nut- en noodzaakdiscussie' zijn tal van locaties verkend. Daarbij vielen de meeste af, omdat de hinderproblemen daar zeker zo groot zijn als bij Schiphol. Drie alternatieven bleven uiteindelijk over: Flevoland, Maasvlakte en eiland in zee. Daarnaar worden nu aanvullende studies verricht. Ook is gestudeerd op de mogelijkheid Schiphol op de huidige plek verder uit te breiden. Dit is verreweg de goedkoopste en eenvoudigste oplossing, maar ook met een andere configuratie van banen zou de capaciteit binnen de nu geldende geluidsnormen niet heel veel groter worden; een conclusie die menig ingewijde verraste. Er zal zeker nog worden gezocht naar gaatjes om op Schiphol zelf meer ruimte te creëren, al was het alleen maar om voldoende capaciteit te hebben in de periode dat een nieuwe luchthaven nog niet klaar is.

Intussen draaien alle lobby's op volle toeren. Het bestuur van Flevoland en de besturen van de noordelijke provincies pleiten voor een luchthaven in de polder, in de hoop daarmee de noordelijke economie een impuls te kunnen geven. Schiphol zelf wil het liefst een eiland in zee. KLM, de belangrijkste gebruiker van Schiphol, voelt daar echter weinig voor. Die zou het liefst Schiphol uitbreiden. En de milieubeweging wil als het even kan helemaal geen nieuw vliegveld.

Ook politici nemen vast hun stellingen in. Minister De Boer meldde onlangs een voorkeur te hebben voor een luchthaven op de Maasvlakte. De paarse onderhandelaars lopen vooral af te strepen en houden Flevoland als optie met de minste bezwaren over.

De vraag bij de formatie is vooral hoe een besluit over een vliegveld kan worden genomen. Op voorhand vastleggen dat het Flevoland moet worden, of de Maasvlakte, of de Noordzee, is riskant zolang niet precies bekend is wat de mogelijkheden en beperkingen van al die locaties zijn. Daar spelen, kortom, inhoudelijke risico's. De zaak helemaal open laten brengt echter politieke risico's met zich mee. Een meerderheid van de Tweede Kamer (PvdA, D66, GroenLinks, SP en de kleine christelijke partijen) is zeer gevoelig voor argumenten van milieu, natuur en overlast en het CDA zal zich daar als oppositiepartij graag bij aansluiten. Het is dan de vraag of er in de openheid van de Kamer een compromis kan worden bereikt. In de beslotenheid van de formatie is het makkelijker om iets te regelen, maar de vraag is wát precies. Het meest voor de hand ligt nog een principebesluit met randvoorwaarden, in de trant van 'Flevoland heeft de eerste voorkeur, mits de capaciteit binnen bepaalde milieunormen groter is dan X en de kosten niet meer bedragen dan Y'. Maar eigenlijk komt de formatie gewoon een paar maanden te vroeg.

    • Dick van Eijk