Veiling van tulpenkunst; Tulpengekte bij Sotheby's

Veiling Tulip Mania, Tulpomanie. Sotheby's, Rokin 102, Amsterdam. Veiling 16 juni 10u30. Kijkdagen 12 t/m 15 juni, 10-16u. Inl 020 5502200.

Wij hebben ze gewoon in vazen, of in de tuin, in honderden soorten en kleuren. Niks bijzonders, al dragen ze soms namen als Jacqueline Kennedy, Audrey Hepburn of Cindy Crawford. Maar vroeger waren tulpen exotische luxe-artikelen, statussymbolen voor de adel en de rijken. Het verhaal is bekend: de tulp werd tegen het einde van de zestiende eeuw uit Turkije en Perzië in de Nederlanden geïntroduceerd. De bloem had zo'n succes dat er een ware tulpenwaanzin ontstond, die in de winter van 1636 en 1637 zijn hoogtepunt bereikte. Voor de bollen werden exorbitant hoge prijzen betaald. Het record bereikten drie bollen van de zeldzame, rood-witte Semper Augustus, die in 1637 samen 30.000 gulden opbrachten, de prijs van drie Amsterdamse grachtenpanden. Toen de tulpenmarkt in februari 1637 instortte, raakten veel tulpenspeculanten aan de grond. Onder hen was de beroemde Hollandse landschapsschilder Jan van Goyen (1596-1656) die in bollen van zestig gulden per stuk had geïnvesteerd en jaren nodig had om zijn schulden af te betalen.

De elegante bloem, met zijn sierlijke bladeren en sprekende kleuren, inspireerde niet alleen speculanten, maar ook veel kunstenaars, van de 17de eeuw tot de dag van vandaag. Onder de schilders die de tulp vastlegden, zijn de 17de-eeuwse bloemenschilder Jan Davidsz de Heem en later Vincent van Gogh en Claude Monet. Op dinsdag 16 juni veilt Sotheby's in Amsterdam kunstwerken die in het teken staan van de tulp.

Een van de hoogtepunten van de veiling 'Tulip Mania' is een collectie van meer dan 400 aquarellen uit de 18de eeuw. De meeste afbeeldingen maakten vroeger waarschijnlijk deel uit van drie albums waarin kostbare bloemen waren afgebeeld. Deze tulpenboeken werden destijds samengesteld om privé-collecties te registreren, of als catalogi van bollenkwekers en -veilingen. Er zijn nog zo'n vijftig van die boeken bekend, waarvan de meeste tussen 1635 en 1650 zijn gemaakt.

De meeste aquarellen die Sotheby's aanbiedt zijn van later datum. Veel van de bloemen zijn gevlamd, naar de smaak van die tijd, soms zijn ze voorzien van een vlinder of ander insect. De bladen worden in 133 lotnummers verkocht met prijzen van 1000 tot zo'n 12.000 gulden voor een enkele tulp. Voor een zeldzame en vermoedelijk gefantaseerde afbeelding van de felbegeerde zwarte tulp, met lieveheersbeestje, wordt een opbrengst van 3000 tot 5000 gulden verwacht. Ook zijn er enkele schilderijen en een aantal spotprenten over de tulpengekte, de 'tulpomanie'.

Het prijzigst zijn de 17de-eeuwse afbeeldingen. Een gedetailleerde aquarel uit ongeveer 1680 met ineengestrengelde, gevlamde tulpen is geschat op maximaal 35.000 gulden. Ook de Semper Augustus is te koop. Een 17de-eeuws portret van de mooie, rood-witte bloem met puntig toelopende bloembladen door Pieter Holsteyn de Jongere moet 14 tot 18.000 gulden opbrengen.

In de 17de eeuw waren de aquarellen en schilderijen van tulpen vaak goedkoper dan de afgebeelde bloemen, maar die tijd is voorbij. Het veilinghuis verwacht alleen al voor de aquarellen een opbrengst van één tot anderhalf miljoen gulden. Daar koop je vandaag de dag heel wat bollen voor.

    • Gerda Telgenhof