Heimwee naar de katapult

40e Pasar Malam Besar, op het Malieveld in Den Haag van 17 t/m 28 juni van 12-23u, vr en za tot 24u, laatste zo tot 22u. Toegang za en zo ƒ 17,50, doordeweeks ƒ 15, tot 2 jaar gratis. Alle programmagegevens in de gratis Pasarkrant. Inl 070-3600672 Zie ook op Internet: http://tongtong.denhaag.org/nl.htm Voor het Indisch Informatiepunt: http:/home.wxs.nl/~vdbroeke

Volgende week woensdag wordt de Pasar Malam Besar in Den Haag geopend. Twaalf dagen duurt de, nu al veertigste aflevering van de populaire tropenmarkt. Veel muziek, dans, film, lezingen en natuurlijk lekkere hapjes op dit van oorsprong Euraziatische festijn.

Mijn vader bakte er niks van, maar ik schoot met een goed gericht schot een Gouds pijpje aan gruzelementen. Met een katapult op Goudse pijpjes schieten was het enige dat indruk op me maakte tijdens dat bezoek, ergens in de jaren zestig, aan de Haagse Pasar Malam. De Pasar Malam (avondmarkt) was toen, in mijn ogen, vooral een gelegenheid waar oudere mensen, die zich niet konden losmaken van hun verleden, elkaar ontmoetten. Daarbij, de lemper en de gado gado smaakten er minder lekker dan thuis. De namen van krijgsgevangenkampen, spoorlijnen en verdwenen kameraden die mijn vader wisselde met zijn, mij onbekende leeftijdsgenoten zeiden me evenmin iets. Eind jaren veertig moesten ruim tweehonderdduizend blanken, peranakan Chinezen en Euraziaten de republiek Indonesia ontvluchten. Veel van deze 'repatrianten' vestigden zich in Den Haag. Daar werd het blad Tong Tong opgericht. Onder leiding van schrijver Tjalie Robinson deden de repatrianten verslag van hun bevindingen, gaven uiting aan hun heimwee naar Tempo Doeloe en gaven zij elkaar praktische tips waar je lekker kon eten.

Op het dieptepunt van de relatie tussen Nederland en Indonesië, in 1958, ontstond - uit de gelederen van Tong Tong - de Pasar Malam. Aanvankelijk duurde deze 'fuif' drie dagen en kwamen er tussen de twee- à drieduizend mensen op af. Nu neemt het evenement twaalf dagen in beslag. Vorig jaar trok het 125.000 bezoekers.

Volgende week woensdag wordt de veertigste Pasar Malam Besar (grote Pasar Malam) geopend. De tropische markt richt zich al lang niet meer exclusief op Indische Nederlanders, of 'Indo's ' zoals zij zichzelf steeds vaker noemen (Indo was vroeger een scheldwoord voor erg donker uitgevallen Euraziaten). Naast 'volbloed' Nederlanders weten ook Surinamers en Antillianen de weg naar het Malieveld te vinden. Zo luisteren de Antilliaanse muziekgroep Siembra, de hindi-popgroep The Indian Eagles en de Fra Fra Sound (Afro-Caraïbisch) de Pasar Malam op. Uiteraard komen er muziek- en dansgroepen uit Indonesië, maar ook de Kaap-Verdische roots van de krontjong-muziek krijgt aandacht.

Een betrekkelijk recente ontwikkeling is, volgens Ellen Derksen, Pasar Malam-organisatrice van het eerste uur, de 'etnische coming-out' van vooral jonge Indische Nederlanders. Vroeger was dat anders. Toen lag onder Indische Nederlanders de nadruk op 'assimilatie' en het zo min mogelijk naar voren brengen van de Euraziatische komaf. Indische Nederlanders werden, aldus Derksen, ook lang geassocieerd met kolonialisme en dus met uitbuiting en onderdrukking. De ironie is, volgens haar, dat de échte kolonialen juist de totoks waren, de volbloed Hollanders. Maar die herken je weer niet aan hun huidskleur. De klasse van de 'mengbloeden', waartoe ook Derksen behoort, was in Nederlands Oost-Indië te bruin voor de blanken om als gelijken te worden behandeld en te licht voor de inheemsen om te worden vertrouwd. Nu lijkt de derde generatie 'Indo's ' juist trots te zijn van gemengde Nederlands-Indonesische bloede te zijn.

De Pasar Malam organisatoren overwegen in de toekomst dan ook meer te doen aan het thema 'halfbloed'. Dit jaar is er een dansgroep van Euraziaten uit Maleisië gecontracteerd. Een beroemde Euraziaat die zij graag op het podium zouden zien is bijvoorbeeld Michael Ondaatje. Dit jaar wordt de halfbloed-eer hoog gehouden door onder meer zangeres Anneke Grönloh, musicus Andy Tielman en schrijfster Marion Bloem.

En de katapult? Tot 1984 kon iedereen op de Pasar Malam zijn bekwaamheid met dit onooglijke schiettuig tonen. Daarna werd de Wet Wapens en Munitie aangescherpt en trad de katapult toe tot de categorie verboden wapens. Maar als het aan de Pasar Malam-organisatie ligt, komt hij terug. 'Pullen' zou je een etnische sport kunnen noemen: het staat voor de vrijheid waarin de oudere generatie Indische Nederlanders opgroeide, voor 'branie' en voor virtuositeit.

    • Hans Moll