Kort geding tegen reddingsactie Pulchri

Morgen beginnen de kijkdagen in de zalen van 'Pulchri' aan het Lange Voorhout in Den Haag. Het genootschap kampt volgens het interim-bestuur met een tekort van meer dan een miljoen. Daarom moet de eigen kunstverzameling worden geveild. Bijna 70 kunstenaars-leden hebben hiertegen een kort geding aangespannen dat vandaag in Den Haag dient.

DEN HAAG, 10 JUNI. “Pulchri heeft geen schuldeisers en daarmee is een faillissement, zoals de bestuursleden willen doen geloven, dus hoogst onwaarschijnlijk. Het bestuur heeft ons op geen enkele manier overtuigd dat deze veiling noodzakelijk is”, zegt de Leidse kunstenaar Jaap Kuijpers. Namens 69 kunstenaars-leden voert hij sinds half maart actie om de verkoop van ruim 200 kunstwerken uit de 'zoldercollectie' van het Haags schilderkundig genootschap 'Pulchri Studio' tegen te houden. “Na de veiling zijn we de werken van de overleden kunstenaars voorgoed kwijt en daar krijgen we gegarandeerd spijt van”, aldus Kuijpers. Er zijn illustere namen bij zoals Israels, Maris en Mesdag. Als de tegenactie niets uithaalt mag veilingmeester J.P. Glerum er op 22 juni a.s. een bod op vragen.

Moet de nalatenschap van de vroegere Pulchri-leden, bestaande uit schilderijen, tekeningen, etsen, inderdaad worden verkocht? In de stemmige bestuurskamer op de eerste verdieping van het opvallend witte pand aan het Lange Voorhout laten vier mannen beurtelings weten dat ze er ook “behoorlijk mee zitten”. Sterker nog, het doet hen zelfs verdriet. Het kan echter niet anders, menen ze.

De graficus Jan Naezer, portretschilder Dick Stapel, fiscaal-jurist Wim Hogeweg en Tamis Kout, adviseur onroerend goedzaken bij Content Beheer, zitten rond de tafel om die noodzaak toe te lichten. Sinds het afgelopen voorjaar zijn ze actief in het zevenkoppige interim-bestuur van Pulchri. Dat heeft zichzelf de opdracht gegeven om op korte termijn orde op zaken te stellen. Naezer: “Er is veel te lang maar wat aangerommeld”.

De beslissing om de kunstwerken van de hand te doen is goedgekeurd tijdens een vergadering van de Pulchri-kunstenaars op 14 maart van dit jaar. Een meerderheid van de toen aanwezige 65 leden ging akkoord nadat hen was voorgehouden dat de vereniging “een structureel tekort” van tenminste zeven ton had. Dat saldo was berekend over de afgelopen twintig jaar “steeds weer exploitatieverliezen”. Een fors deel van het tekort is volgens het huidige bestuur ontstaan doordat de subsidie die de gemeente Den Haag sinds vier jaar verstrekt een onjuiste bestemming is gegeven: “Die is gebruikt om het verlies te dekken en niet voor onderhoud”. Het zou gaan om zes ton.

Een woordvoerder van de gemeente laat weten dat Den Haag inderdaad jaarlijks een bedrag verstrekt aan Pulchri van 120.000 gulden omdat het op de lijst staat van Rijksmonumenten. “Het is altijd duidelijk geweest dat dit geld is bedoeld voor de onderhoud van het pand én voor de kosten van rente en aflossingen op het gebouw.” Uit de jaarrekening van 1996 bleek volgens de gemeente voor het eerst dat Pulchri het geld niet voor de aangegeven doelen had aangewend. “De gemeente wacht op een plan van aanpak van Pulchri. De gemeente heeft geen bemoeienis over hoe dat wordt gedaan, maar het geld dat vanaf 1996 is verstrekt moet absoluut daar worden ingezet waar het voor bedoeld is”, aldus de woordvoerder van de gemeente. De jaarrekeningen van voor 1996 gaven volgens de gemeente “geen aanleiding tot opmerkingen.”

Afgelopen zaterdag presenteerde het interim-bestuur tijdens een inderhaast belegde informatieve bijeenkomst voor de leden alweer een bijgesteld negatief saldo: 1,2 miljoen. “Dat gaat dus heel hard”, zegt Kuijpers cynisch. Maar hoe hij ook rekent, meer dan een exploitatietekort van 200.000 gulden komt er niet uit.

Overigens schat het veilinghuis Glerum de opbrengst op een half miljoen gulden. “Dan zijn we er dus nog niet uit”, zegt penningmeester Hogeweg.

De Rotary Club Den Haag/Voorhout heeft al een jaar geleden aangeboden om sponsors voor Pulchri te zoeken. J. Felderhof van de Rotary: “We willen heel graag de helpende hand bieden, omdat we vinden dat het gebouw absoluut niet verloren mag gaan. We hebben heel veel contacten die we kunnen aanboren. Dat zou enkele tonnen kunnen opleveren, maar daarvoor hebben we een aannemersrapport nodig waarin wordt aangegeven wat er aan het gebouw moet gebeuren. Ik begrijp niet waarom dat rapport er nog niet is”, aldus Felderhof.

In de loop van 1997 is de financiële discussie binnen Pulchri begonnen. Een externe onderzoekscommissie werd ingesteld onder leiding van de oud-wethouder P. Vink. Afgelopen februari kwam zijn rapport waaruit moest blijken dat de vereniging een tekort had “opgebouwd” van 700.000 gulden. Het rapport van de commissie werd tijdens de vergadering in maart aangenomen. Inclusief de aanbeveling om de exploitatie van het grote monumentale gebouw van het genootschap los te koppelen van de kunstenaars en onder te brengen in een aparte stichting. “De exploitatie van het gebouw vraagt om een ander beheer dan het organiseren van activiteiten van kunstenaars”, aldus de aanbeveling. In de bestuurskamer wordt dat beaamd. “Voor een sluitende exploitatie is het nodig dat we andere dingen in het pand gaan doen”, zegt Hogeweg. En Kout vult aan dat gedacht kan worden aan recepties, bedrijfsbijeenkomsten.

Die loskoppeling van het waardevolle gebouw sterkt Kuijpers in zijn vermoeden dat “een aantal personen” op de langere termijn heel andere dingen van plan is met het pand aan het Voorhout. Daar is nog een andere aanwijzing voor. Op verzoek van een lid van de financiële commissie van Pulchri tekende de aan het Voorhout gevestigde architect Reinier van Dam een 'nieuwe' gevel voor de kunstenaarssoos, inclusief een barok balkon. Het kolossale pand en de inrichting zijn voor bijna 12 miljoen gulden verzekerd, maar in de jaarrekening staat het onroerend goed van 160.000 gulden vermeld. Het gaat hier om de historische boekwaarde. “Wanneer het bestuur de actuele waarde zou opnemen was het tekort in een klap weg”, aldus Kuijpers. Met een glimlach zegt penningmeester Hogeweg dat hij wel aan opwaardering van het pand heeft gedacht. “En dan zou je er een hypotheek op kunnen nemen. Ik heb dat thuis eens rustig bekeken, maar zoveel rente en aflossing zijn eenvoudig niet op te brengen”, meent Hogeweg.

    • Harm van den Berg
    • Koen Greven