Agostino Casaroli (1914-1998); Monseigneur Perestrojka

ROME, 10 JUNI. Volgens zijn collega's binnen de curie onderhandelde hij met de duivel. Maar kardinaal Agostino Casaroli, die maandagnacht op 83-jarige leeftijd is overleden, is de belangrijkste architect van de toenadering tussen Rome en de voormalige communistische landen in Oost-Europa.

Meer dan dertig jaar lang, onder vier verschillende pausen, heeft hij in verschillende bestuursfuncties de Ostpolitik van het Vaticaan vormgegeven. Stapje voor stapje werkte hij aan vergroting van de vrijheid voor katholieken in de communistische landen. Zijn moment van glorie kwam in december 1989, met de handdruk in het Vaticaan tussen de paus en Sovjet-leider Michail Gorbatsjov. Het leverde hem, als eretitel, de bijnaam Monseigneur Perestrojka op.

Hij was “een gepassioneerd bouwer van vreedzame relaties tussen mensen en naties,” zei paus Johannes Paulus II gisteren. Van 1979 tot zijn aftreden in 1991, toen hij werd opgevolgd door kardinaal Angelo Sodano, was Casaroli als kardinaal-staatssecretaris jarenlang de tweede man binnen het Vaticaan.

Ook in Moskou was er veel lof voor Casaroli. “Er is een man overleden die als weinig anderen zijn persoonlijke stempel zal achterlaten op de tijd waarin we leven,” zei een woordvoerder van de Russische president Boris Jeltsin, Anatoli Krasikov.

Casaroli is van veel kanten geprezen voor zijn kwaliteiten als diplomaat, die hij bijvoorbeeld ook heeft gebruikt als bemiddelaar in het conflict over het Beagle kanaal tussen Chili en Argentinië. Maar Oost-Europa was zijn belangrijkste aandachtsveld. Begin jaren zestig kreeg hij de verantwoordelijkheid voor Oost-Europa, toen paus Johannes XXIII had besloten toenadering te zoeken tot de communistische regimes daar. In 1964 sloot hij het eerste akkoord tussen het Vaticaan en een socialistisch land, Hongarije. Een jaar later volgde een soortgelijk akkoord met Tsjechoslowakije. In 1970 bewerkte hij het herstel van de diplomatieke betrekkingen met Joegoslavië. Een jaar later was hij de eerste hoge functionaris van het Vaticaan die een bezoek bracht aan Moskou en in 1975 nam hij, met zijn kardinaalshoed duidelijk herkenbaar tussen de grijze pakken, namens het Vaticaan deel aan de Conferentie voor de Veiligheid en Samenwerking in Europa, in Helsinki.

Nadat hij in 1979 was benoemd tot staatssecretaris heeft hij voortdurend gewerkt aan verbetering van de betrekkingen tussen het Vaticaan en Oost-Europa. In juni 1988 leidde zijn bezoek aan Moskou, met een persoonlijke boodschap van de paus voor Gorbatsjov, de dooi in tussen het Vaticaan en de Sovjet-Unie en het herstel van de diplomatieke betrekkingen.

Casaroli wordt morgen begraven na een mis in de Sint Pieter.