... maar NAVO heeft beperkte rol

Opnieuw stromen erbarmelijke groepen oude mensen, vrouwen en kinderen de berghellingen van de Balkan af, hun brandende huizen achter zich latend. Met Bosnië nog vers in het geheugen is het een gebeurtenis waardoor de roep om ingrijpen van de NAVO in Kosovo steeds luider wordt.

Tijdens de recente bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van het bondgenootschap is besloten onmiddellijk een aantal maatregelen te nemen om de crisis te beheersen. Een aantal verdergaande opties wordt nog bestudeerd. Secretaris-generaal Javier Solana heeft herhaaldelijk gezegd dat “niets is uitgesloten”.

Maar er is één ding dat wel moet worden uitgesloten: een gewapend ingrijpen door de NAVO in Kosovo.

De vergelijking met Bosnië is verkeerd en gevaarlijk. In Bosnië verdedigden de moslims zich tegen het levensbedreigende geweld van de goedbewapende Bosnische Serviërs. In Kosovo vecht het zichzelf zo noemende bevrijdingsleger tegen de Joegoslavische strijdkrachten in een poging zich af te scheiden van Servië. Ingrijpen door de NAVO zou worden gezien als steun voor die afscheidingsbeweging en niet als een poging de huidige massamoord te stoppen.

De naoorlogse situatie in Europa werd in 1975 besloten door de Slotakte van de Helsinki Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, die bepaalt dat grenzen niet door middel van geweld zullen worden gewijzigd. De Federale Republiek van Joegoslavië, bestaande uit Servië en Montenegro, is een wettelijk erkend land met internationaal erkende grenzen. Kosovo is een provincie van Servië, hoe de zogenaamde etnische samenstelling van de bevolking er ook mag uitzien. Het schenden of omzeilen van deze grondregel van territoriale integriteit is buitengewoon gevaarlijk. Het zou verzet oproepen bij andere ondertekenaars van de Slotakte, Rusland voorop. Tevens zou NAVO-ingrijpen de doos van Pandora openen op de etnisch toch al zo heterogene Balkan.

Er is ook een praktisch aspect dat pleit tegen ingrijpen. Een NAVO-aanval in Kosovo zal worden beantwoord door het reguliere Joegoslavische leger. In tegenstelling tot de ongeregelde eenheden van de Bosnische Serviërs is dit een gedisciplineerd en goedgeorganiseerd leger dat zijn vaderland zal verdedigen tegen agressie van buitenaf.

Hoewel de NAVO zonder enige twijfel een grotere en technisch meer superieure legermacht op de been kan brengen, zou een aanval kunnen leiden tot veel slachtoffers zowel aan Joegoslavische als aan geallieerde zijde. De uitslag van een dergelijke aanval is onzeker; het zou wel eens de Suez-crisis van de NAVO kunnen worden.

De facto bestaan binnen het bondgenootschap de wil noch de middelen voor een dergelijke actie. Het Amerikaanse Congres probeert de militaire verplichtingen elders in de wereld te beperken. Alle Europese bondgenoten zijn bezig hun strijdmachten te stroomlijnen en om te vormen voor snelle interventies in brandhaarden, waarmee ze minder geschikt worden voor actie in een massaal en mogelijk langdurig conflict.

Toch moet er iets gedaan worden aan de crisis in Kosovo. De stroom vluchtelingen groeit en bovendien bestaat het gevaar dat het conflict zich uitbreidt naar naburige landen. Het kan zich uitbreiden in de richting van Albanië, Macedonië en Bulgarije - waar aanzienlijke aantallen etnische Albanezen wonen - alsmede naar Griekenland en Turkije.

Een directe maatregel die de NAVO zal nemen is Albanië bijstaan bij het weer op poten zetten van zijn leger en vredebewarende oefeningen houden in Albanië en Macedonië. De NAVO stuurt ook een marine-eenheid naar de Albanese havenstad Dürres en een luchtverdedigingseenheid gaat deze week nog naar Macedonië. Andere opties zijn de legering van NAVO-strijdkrachten langs de Albanese grens met Kosovo, versterking van de kleine VN-macht in Macedonië en de instelling van een vliegverbod, vergelijkbaar met het vliegverbod dat boven Bosnië werd ingesteld.

Maar een actie in Kosovo zelf wordt niet overwogen en suggesties dat dat wel het geval zou zijn zijn gevaarlijk en schadelijk. Zolang interventie tot de mogelijkheden wordt gerekend, worden verwachtingen gewekt die niet kunnen worden waargemaakt en dat kan weer leiden tot acties van het Kosovo Bevrijdingsleger die tot nog meer bloedvergieten leiden.

President Slobodan Miloševic van Joegoslavië wordt terecht verafschuwd om de ellende die hij heeft veroorzaakt met zijn beleid en zijn acties. Hij moet ertoe worden aangezet de rechten van individuen en minderheden te respecteren. Maar daarvoor bestaan andere methoden en organisaties dan de NAVO. Acties van deze organisaties zijn nu van wezenlijk belang.

    • Frederick Bonnart