Kok en Duisenberg niet eensgezind op Eurotop

Waarom duurde het tot half een 's nachts voordat er een compromis werd bereikt over de benoeming van Wim Duisenberg tot president van de Europese Centrale Bank? Een reconstructie van de Eurotop van 2 mei in Brussel.

BRUSSEL, 9 JUNI. Premier Kok zat tijdens de top van Europese staats- en regeringsleiders begin mei niet op één lijn met de Nederlandse kandidaat voor het presidentschap van de Europese Centrale Bank, Wim Duisenberg. Het optreden van Duisenberg in Brussel werd door Europese diplomaten als eigenzinnig ervaren. Het Britse voorzitterschap van de Europese Unie had tevoren niet met Duisenberg overlegd, omdat premier Blair veronderstelde dat Kok Duisenberg geheel onder controle had. Het was voor Blair een volslagen verrassing dat Duisenberg zelf wenste te beslissen onder welke voorwaarden hij het ECB-presidentschap zou aanvaarden.

Dit zeggen Duitse, Britse en Franse diplomaten, van wie er enkelen direct betrokken waren bij de besprekingen, die tijdens een lunch afgehandeld hadden moeten worden maar uiteindelijk tot half een 's nachts duurden. Nadat hij benoemd was tot eerste president van de ECB heeft Duisenberg een verklaring in het Europees Parlement afgelegd, die in Parijs grote ergernis heeft opgewekt. Sommige diplomaten voorspellen dat Nederland hiervan negatieve gevolgen zal ondervinden als opnieuw een Nederlander kandidaat is voor een belangrijke internationale functie.

De Franse president Chirac stemde in met de benoeming van Duisenberg nadat deze tegenover de regeringsleiders had verklaard ten minste aan te blijven totdat de euro is ingevoerd. Volgens Chirac betekende dit feitelijk dat Duisenberg niet de ambtstermijn van acht jaar uitzit, maar na vier jaar opstapt. De Fransman Trichet, die ook kandidaat was voor het eerste presidentschap van de ECB, zou hem daarna opvolgen. Duisenberg zei in het Europees Parlement echter dat alleen hij zelf beslist op welk tijdstip hij bij de ECB vertrekt.

Het Britse voorzitterschap van de Europese Unie had bij de voorbereiding van de top van regeringsleiders in Brussel geen enkel contact met Duisenberg persoonlijk gehad. Duitse diplomatieke bronnen, die Duisenberg een koppige persoon noemen, zeggen dat de Britten hierdoor belangrijk hebben bijgedragen tot de problemen bij de onderhandelingen. Die verliepen zo moeizaam dat de Duitse bondskanselier Kohl zelfs een ogenblik aannam dat de regeringsleiders geen overeenstemming zouden bereiken.

Een Britse diplomaat die samen met premier Blair in Den Haag op bezoek was, gaf op zaterdagmorgen, een uur voordat de Duitse delegatie naar Brussel zou vertrekken, telefonisch aan Bonn een tekst voor een compromis door dat een einde zou moeten maken aan de strijd over het presidentschap van de ECB.

Van Duitse kant werd toen gezegd dat deze tekst het probleem nooit kon oplossen. Bovendien werd gevraagd of de Britten eigenlijk wel Duisenberg zelf gesproken hadden. De betrokken Britse diplomaat zei dat men dat niet nodig had gevonden.

Van Britse kant wordt nu gezegd dat men Duisenberg niet benaderde omdat men aannam dat premier Kok de Nederlandse kandidaat volledig in de hand had. Duisenberg bleek echter in Brussel pas bereid met een verklaring voor de regeringsleiders bij te dragen tot een compromis over zijn benoeming, nadat zowel bondskanselier Kohl als president Chirac persoonlijk met hem hadden gesproken.

Britse diplomaten erkennen ook dat het een fout is geweest om tijdens de vele uren durende onderhandelingen tussen Kohl, Kok en Chirac in aanwezigheid van Blair, de andere regeringsleiders niet in te lichten.

Omdat de lunch reeds lang voorbij was en zij zich verveelden stelde de Belgische premier Dehaene tenslotte voor om het gebouw van de Raad van Ministers in Brussel te verlaten en in een restaurant nabij de Grote Markt te gaan dineren. Diplomaten van enkele EU-lidstaten zouden de grootste moeite hebben gehad deze regeringsleiders hiervan te weerhouden. Het vertrek naar een restaurant zou door de pers als een volledige mislukking van de top worden uitgelegd.

Franse diplomaten onderstrepen dat behalve Kok en Blair ook bondskanselier Kohl zijn bijdrage heeft geleverd aan de problemen bij de top. De donderdag voorafgaande aan de top - die 's zaterdags werd gehouden - waren zowel Franse als Duitse diplomaten er zeker van dat Kohl en Chirac een compromis (vier jaar voor Duisenberg en vier jaar voor Trichet) hadden gevonden. Optimistisch werd vastgesteld dat de Duitse delegatie snel na de lunch vanuit Brussel naar huis terug zou kunnen keren en de reservering van Brusselse hotelkamers werd geannuleerd.

Chirac vertrok naar Brussel met de gedachte dat Kohl zijn minister van Financiën, Waigel, onder controle had. Ook hij vergiste zich. Want Waigel zette samen met de president van de Duitse Bundesbank, Tietmeyer, Kohl onder druk tot hij zwichtte en terugkwam op zijn overeenstemming met Chirac.

Het argument dat zij hanteerden, was dat een officiële tweedeling van de ambtstermijn van de president van de ECB niet in overeenstemming zou zijn met het Verdrag van Maastricht.

Over de wijze waarop zij druk uitoefenden bestaan uiteenlopende lezingen. Nauw bij het overleg betrokken EU-diplomaten zeggen dat zowel Waigel als Tietmeyer met aftreden hebben gedreigd. Een Duitse functionaris die bij dit gesprek aanwezig was ontkent dit. Hij wil niet zeggen wat Kohl er wel toe gebracht heeft om op zijn overeenstemming met Chirac terug te komen.