Geen indiaan gezien

Tussen de 60 zenders op de kabel vind ik met moeite CNN, BBC World en de Deutsche Welle (heel goed). Eén zender blijkt Amerikaanse series met Portugese ondertitels uit te zenden en CNN blijkt in Zuid-Amerika ook nog een geheel Spaanstalig programma te hebben. Zo nu en dan krijg ik ook een Chinese en een Italiaanse zender in beeld. Buitenlandse kranten heb ik niet gezien.

Het beeld dat Brazilianen van Nederland hebben is net zo vertekend als het beeld dat bij ons van Brazilië bestaat. Het lijkt zelfs wel wat op elkaar.

Seks en mooie vrouwen, drugs en criminaliteit, dat wordt over en weer vermoed. Nederlanders denken bij Brazilië ook onmiddellijk aan straatkinderen en favela's (sloppenwijken), aan grote contrasten tussen schatrijk en straatarm, aan de ontbossing van het Amazonegebied en aan uitstervende indianen. Toen ik er in maart was, kreeg ik bezorgde e-mailtjes over de bosbranden.

Die bezorgdheid was op zich terecht, maar ik zat er wel 3.000 kilometer of zo vandaan en de meeste Brazilianen hebben nog nooit een indiaan, laat staan de Amazone gezien. De sociale en ook de geografische contrasten zijn onvermijdelijk groot in een land waar Frankrijk net zo vaak in kan als Nederland in Frankrijk.

Ons beeld wordt bepaald door extremen en daardoor valt het gewone niet meer op. In Brazilië leven net zo veel mensen op het niveau van de Fransen als er Fransen zijn en in de grote steden wordt het leven meer bepaald door een hard werkende en snel rijdende middenklasse dan door paupers of rijkaards.

Bij Rio de Janeiro rijd je over een lengte die vergelijkbaar is met de hele Belgische kust langs boulevards met flats van tien, twintig en dertig verdiepingen hoog. Daar wonen geen arme mensen, maar zoveel miljonairs telt ook een stad van zeven miljoen inwoners niet.

Een groot deel, niet het grootste deel, van de bevolking van Zuid-Brazilië leeft op Europees niveau en heeft een levensstijl en smaak die typisch zijn voor Zuid-Europa. De oriëntatie op Amerika is minder groot dan je zou verwachten en de Verenigde Staten voelen er ook verder weg dan in Nederland.

Dertig jaar geleden schreef August Willemsen aan 'Beste Paul' de eerste van zijn prachtige reeks Braziliaanse Brieven. Het waren verhalen uit een exotische wereld, maar wie ze goed las kon al zien hoe 'gewoon' ook Brazilië was en werd.

    • Paul Schnabel