Diadexus; Diagnostiek

'Nieuwe biotechnologische geneesmiddelen zullen het vroege begin van het ziekteproces beïnvloeden,” zegt John Burczak van diaDexus in Santa Clara, niet ver van San Francisco. “Zo vroeg, dat je eigenlijk tegen het moment van diagnose aanzit.”

Het is een uiterst jong bedrijf, dat in september vorig jaar werd opgezet als joint venture van het Amerikaans-Britse farmaceutische concern SmithKline Beecham en Incyte met een beginkapitaal van 25 miljoen dollar, waarmee diaDexus het voorlopig anderhalf jaar denkt uit te zingen. Het bedrijf richt zich volledig op diagnostiek. De naam is ontleend aan het Grieks en wil zoveel zeggen, dat het geluk voor het grijpen ligt als gevolg van toekomstige ontdekkingen.

De nieuwe farmacologie heeft zijn bestaan te danken aan inspanningen zoals die van het Human Genome Project. De farmaceutische industrie valt terug op die enorme databases om verschillen te vinden tussen genen bij mensen met en mensen zonder een bepaalde ziekte. Vervolgens wordt onderzocht of de gevonden verschillen aanleiding geven tot verschillende biochemische reacties die tot ziekten leiden. In de fase daarna worden moleculen ontwikkeld, die de afwijkende biochemische huishouding rechtzetten. Omdat de medicijnen worden ontwikkeld op basis van genen, werken ze alleen bij mensen met een bepaalde genetische constitutie. In de toekomst wordt een genetische test daarom een normaal onderdeel van de medische diagnostiek om te kijken of het medicijn wel aan zal slaan bij een patiënt. Dat zal naar verwachting ook gebeuren bij ziekten die nu niet als een gevolg van een genetische afwijking worden beschouwd. Daarbij valt te denken aan hoge bloeddruk en astma, maar ook aan infectieziekten.

Het begrip 'genetische tests' is ethisch nog altijd omstreden, maar volgens Burczak zullen mensen allicht een test ondergaan als die noodzakelijk is voor de behandeling. Diagnostica worden een onvermijdelijk onderdeel van het 'farmaceutisch' pakket.

De nieuwe werkwijze is radicaal anders dan de traditionele. Een patiënt die vandaag een bacteriële infectie onder de leden heeft gaat naar de dokter die een monster neemt en een kweekje maakt. Daar gaat twee dagen overheen. Vervolgens schrijft de dokter een antibioticum voor. Werkt dat niet, dan schrijft hij een ander recept uit.

Binnen de moderne gentechnologie wordt apparatuur gebruikt die genoeg heeft aan een cel en ogenblikkelijk de uitslag van het DNA geeft. Met deze gentechnologie kan de dokter meteen zeggen dat het om die en die bacterie gaat, die dood gaat van dat en dat antibioticum. In dat geval wordt het gen van de bacterie onderzocht en niet dat van de patiënt. Maar de arts kan ook naar genetisch profiel van de patiënt kijken. “Dat kan heel specifiek,” zegt Burczak, “als een patiënt met astmatische klachten komt, zal de dokter een DNA-chip gebruiken waarop alleen de sequenties te zien zijn die mogelijk met astma te maken hebben. Er wordt alleen bij die genen gekeken of er mutaties in voorkomen. Die mutaties kunnen bijdragen aan het ontstaan van de ziekte of hem veroorzaken. Je kunt dus op grond van zulk genetisch onderzoek ook mensen aanraden om er een andere levensstijl op na te gaan houden.”

Het is duidelijk dat SmithKline Beecham (SB) en dochter Clinical Laboratories een belang hebben bij de joint venture, want producenten van geneesmiddelen zullen in de toekomst ook diagnostica moeten leveren. SB levert diaDexus ook weefsels en diagnostische markers, die het bedrijf gedurende eigen farmacologisch onderzoek heeft ontdekt. Maar ook Incyte heeft een belang, omdat diaDexus een vaste afnemer is van gegevens die Incyte genereert, maar bovendien straks mede-eigenaar wordt van octrooien en producten die diaDexus gaat ontwikkelen.

In de komende drie jaar denkt diaDexus met diagnostische tests te kunnen komen voor verscheidene vormen van kanker, infectieziekten, hart- en vaatafwijkingen en osteoporose. Zakelijk directeur Patrick Plewman: “Diagnostica op grond van biotechnologie zullen de gehele markt ook sterk doen veranderen. Op dit moment gaat het veelal nog om oudere producten waarop slechts geringe winstmarges kunnen worden gehaald. Op deze nieuwe producten, die voor langere tijd een sterke octrooibescherming hebben zullen hoge marges kunnen worden behaald, vooral omdat vroegtijdige diagnoses voor een forse verlaging aan uitgaven in de gezondheidszorg zullen leiden.”

    • Bram Pols