Achterkamertjes

Geen eerlijke kansen bij de overname van een bank in België? Probeer dan eens een financiële instelling van betekenis in Nederland te kopen. “Het establishment, met name aan de zuidelijke kant, heeft veel geprobeerd om ons een voet dwars te zetten”, klaagde ABN Amro bestuursvoorzitter J. Kalff afgelopen weekeinde toen het Einde Oefening was in de veldtocht om de Belgische Generale Bank.

Verwijt de pot de ketel dat 'ie zwart ziet? Nederlandse financiers zijn routiniers in het beschermingsspel. Vrijwel alle aan de Amsterdamse effectenbeurs genoteerde financiële instellingen zijn door juridische of andere maatregelen beschermd tegen plotselinge onwelgevallige overnames. Steeds populairder wordt ook een fenomeen dat vooral bekend is uit landen als Frankrijk en België: bevriende en strategische aandeelhouders die grote pakketten bezitten en daarmee een levende muur tegen vijandige biedingen vormen. Noyaux dur heten zulke kernaandeelhouders in Frankrijk.

Opmerkelijk voorbeeld van de groeiende invloed van de geldgiganten is de recente herplaatsing van aandelen van de relatief kleine zakenbank Kempen & Co. De investeringsmaatschappij HAL stootte zijn pakket van 20 procent van de aandelen af. De operatie liep gesmeerd. Wie doken opeens op als nieuwe prominente investeerders? ING en ABN Amro. Samen met de aandelen van de directie en van grootaandeelhouder ASR zit nu zo'n 40 procent van Kempen & Co in handen van beleggers die de status quo willen handhaven. Een (buitenlandse) financier die grote plannen heeft met Kempen, maakt alleen kans als de directie en het Nederlandse financiële establishment meewerken.

De Hollandse waterlinies hebben talrijke verschijningsvormen. Verzekeraar Aegon heeft een vereniging, die ongeveer een derde van de gewone aandelen heeft en in tijden van acuuut gevaar de meerderheid grijpt. Formeel is de vereniging geen beschermingsmaatregel, legt bestuursvoorzitter Kees Storm scpetische aandeelhouders graag uit. De vereniging was er nu eenmaal toen Aegon in 1983 door een fusie werd gevormd en wilde aandeelhouder blijven. Materieel is het een onovertroffen afweermiddel.

Kleinere financiële instellingen hebben vergelijkbare beleggers met grote pakketten en soms, zoals bij verzekeraar ASR, ook nog eens juridische bescherming, die aandeelhouders bij voorbaat zeggenschap ontzegt.

ABN Amro heeft haar eigen beschermingswal van preferente aandelen. Het stemrecht daarop berust bij het bestuur van een bevriend administratiekantoor. Wie zou voor het bestuur van zo'n cruciaal bestuur zijn vijanden uitnodigen?

ING weet zich redelijk zeker door het feit dat het concern op de beurs bij een overname zeker 170 miljard gulden moet opbrengen, en dat is zelfs in tijden van superfusies nog een bedrag dat slechts weinig partijen kunnen financieren.

Als het erop aan komt, weet het Nederlandse establishment hoe het spel gespeeld wordt. Ruim drie jaar geleden ging F. van Lanschot Bankiers, een bank van standing, in andere handen over. Onder leiding van ABN Amro en op verzoek van de bankdirectie vormde de Nederlandse financiële wereld gretig een syndicaat dat de aandelen overnam van de Britse verkoper, National Westminster Bank. De Generale Bank had graag gewild, maar kwam niet aan bod.

Niet alleen in het financiële bedrijfsleven troeven Hollanders op eigen terrein Belgen af. Begin 1992 bleek tot verrassing van de directie van installatiebedrijf GTI dat de Belgische onderneming Fabricom stiekem ruim 30 procent van de aandelen had gekocht op de effectenbeurs. Fabricom is gelieerd aan de Generale Maatschappij, de kernaandeelhouder van de G-Bank, die afgelopen dagen een cruciale rol speelde om Fortis naar de overwinning te dragen.

De GTI-directie reageerde zes jaar geleden prompt op de Belgische grootaandeelhouder. De bescherming werd geactiveerd, Fabricom stapte naar de rechter, die GTI in het gelijk stelde en de Belgen dropen af. Huisbankier van GTI was ABN Amro, die via een oud-bestuurder ook in de raad van commissarissen was vertegenwoordigd en later ook nog een substantieel aandelenpakket kocht.

Achterkamertjes zijn van alle tijden en alle plaatsen.