Violiste Mutter is wat al te actief in Beethoven-sonates

Concert: Anne-Sophie Mutter (viool), Lambert Orkis (piano). Programma: Beethoven: Sonate in D, op 12 nr. 1; Sonate in F, op. 24 'Frühlingssonate'; Sonate in A, op.47 'Kreutzersonate'. Gehoord: 8/6 Concertgebouw Amsterdam.

“Neem nu die Kreutzersonate, dat openings-presto”, zegt Pozdnysjev in Tolstojs novelle die werd vernoemd naar deze beroemde Beethoven-sonate: “Kan men dat presto soms ten gehore brengen voor een aantal gedecolleteerde dames?” De Duitse violiste Anne Sophie Mutter, die ruim anderhalf jaar geleden in het Amsterdamse Concertgebouw het Vioolconcert van Tsjaikofski speelde en zich nu stortte op de weerbarstige intimiteit van drie Beethoven-sonates, bewees dat het presto uit de Kreutzersonate in ieder geval uitstekend door gedecolleteerde dames kan worden vertolkt.

In haar zilvergrijze 'mermaid-look' stortte ze zich als een vrouwelijke Neptunes vol overgave op de kolkende golven van misschien wel de emotioneelste sonate die Beethoven ooit schreef, en deed de aarde beven. Indrukwekkend was het zeker, evenals haar niet minder intense vertolkingen van de Sonate in D, op. 12 nr. 1 en de Sonate in F, op. 24, de 'Frühlingssonate', die eraan vooraf gingen.

Mutter, die ooit door Karajan uitgeroepen tot 'het grootste muzikale wonderkind sinds Menuhin', wordt gerekend tot de meest gevraagde en zeker best betaalde topviolisten ter wereld. Haar fonkelende vioolspel is uiterst dynamisch, technisch briljant en van een fenomenale allertheid. In het fortissimo zou haar toon kristallen glazen kunnen breken, terwijl ze in het pianissimo zó zacht op haar viool kan fluisteren dat het geluid bijna stilte is geworden.

En toch, ondanks alle sublieme eigenschappen, is Mutter vaak allesbehalve overtuigend in haar vertolkingen. Ook al bleek Beethoven haar beter te liggen dan destijds Tsjaikofski, toch ontsierde de violiste ook ditmaal de markante tekening van diens spirituele dialogen door een gebrek aan natuurlijke muzikaliteit. Het is soms net alsof Mutter een knap verborgen innerlijke onzekerheid op een geraffineerde manier probeert te compenseren door middel van muzikale vondsten en verfraaiingen die in elk geval de inherente logica van Beethoven meer kwaad dan goed deed.

Non vibrato, een overdreven wijds vibrato, flautando, nadrukkelijk aangezette glissandi, hemelbestormende accenten, verassende tempo-versnellingen of juist vertragingen, het zijn voorbeelden van muzikale deviezen die goed kunnen werken mits ze heel zorgvuldig worden gedoseerd en in de juiste context toegepast. Mutter maakt er echter zo veelvuldig gebruik van, dat haar sublieme vioolspel er een bijna ordinaire uitstraling door krijgt. Gemaniëreerde geëxalteerdheid wint het te vaak van een geloofwaardige muzikale intensiteit.

Daardoor kreeg, om maar enkele voorbeelden te noemen, de vederlichte opening van de Frühlingssonate een kitscherige zwaarte, terwijl de overdaad aan flageoletachtige frases in de Kreutzersonate de kracht en de coherentie van het werk nodeloos ondermijnden.

Vergeleken bij Mutters bestudeerdheid maakte het briljante pianospel van Lambert Orkis een soepele, uitgebalanceerde en natuurlijke indruk, waardoor Beethovens dialogen nooit echt ontspoorden.