ZONNEVLAMMEN VEROORZAKEN BEVINGEN OP EN IN DE ZON

Astronomen hebben voor het eerst waargenomen dat een eruptie boven de zon aan het oppervlak van die gasbol trillingen doet ontstaan die veel lijken op trillingen van een aardbeving op onze planeet. De astronomen, Alexander Kosovitsjev van de Stanford-universiteit in de Verenigde Staten en Valentina Zharkova van de universiteit van Glasgow in Engeland, namen een matige zonnebeving waar die - vertaald naar aardse omstandigheden - een magnitude van 11,3 op de schaal van Richter zou hebben: acht miljoen maal de sterkte van de beving die onlangs Afghanistan trof.

Een zonnevlam is een eruptie boven het oppervlak van de zon die enkele minuten tot enkele uren duurt. Hierbij worden zonnegassen met snelheden van honderden kilometers per seconde de ruimte in geslingerd. De oorzaak van zo'n eruptie ligt waarschijnlijk in het vrijkomen van de energie die ligt opgeslagen in de plaatselijke, zeer sterke magnetische velden, maar hoe dat proces precies in zijn werk gaat is nog steeds niet duidelijk. Aangezien zo'n eruptie ook het onderliggende zonsoppervlak beroert, hebben astronomen al in het verleden naar mogelijke tekenen van oppervlaktegolven gezocht, maar zonder succes.

Kosovitsjev en Zharkova hebben deze golven nu waargenomen met behulp van het Solar and Heliospheric Observatory (SOHO), een satelliet die op een afstand van 1,5 miljoen kilometer van de aarde continu de zon observeert. SOHO heeft een detector aan boord, de Michelson Doppler Imager, waarmee heel nauwkeurig de verticale bewegingen van het gas aan het zonsoppervlak kunnen worden gemeten. In Nature van 28 mei laten de twee astronomen zien dat zich in de metingen direct na het optreden van een middelsterke zonnevlam duidelijk het effect openbaart van golven die zich cirkelvormig uitbreiden. De zo in het zonnegas veroorzaakte golven zijn drukgolven, die ongeveer een uur lang zichtbaar blijven, in welke tijd zij een afstand van ruim 100.000 kilometer afleggen. Hun voortplantingssnelheid neemt in die tijd, doordat zij in gebieden met grotere gasdichtheid komen, toe van bijna 10 tot ruim 100 km per seconde. De golven zullen zich ook door het inwendige van de zon voortplanten en zij zouden zelfs aan het tegenovergestelde punt een zwakke afspiegeling van het oorspronkelijke rimpelpatroon kunnen vooroorzaken, zo voorspelt Kosovitsjev. De seismische golven zijn weer een extra hulpmiddel bij het onderzoek naar de eigenschappen van het inwendige van onze buurster.

    • George Beekman