Wallage kan nog alle kanten uit

DEN HAAG, 6 JUNI. Let op Jacques Wallage. De onderhandelaar van de PvdA kreeg deze week een gevoelige tik. Zijn baas Wim Kok corrigeerde hem hardhandig. En niet in de beslotenheid van de formatiebesprekingen, maar in de volle openbaarheid van de Tweede Kamer.

Dat is altijd interessant: de eerste man in een partij die zijn adjudant de les leest. Wim Kok rekent die rauwe aanpak niet tot zijn handelsmerk, maar als het moet kan hij heel duidelijk zijn. En herstelt hij de hiërarchie als iemand z'n plaats niet kent.

Wat was er aan de hand? Wallage zei vorige week op de televisie dat hij Wim Kok had gewaarschuwd. Sterker nog, hij had de kennis van de premier in twijfel getrokken. Was de premier wel goed geïnformeerd over wat zich op de 22ste februari op het ministerie van Justitie precies had afgespeeld rond de vermeende “muiterij” van de procureurs-generaal? Wallage wist beter: van zijn vriend en leermeester, de Noord-Hollandse commissaris van de koningin Jos van Kemenade, had hij begrepen dat het allemaal anders lag. Van Kemenade had dat tenslotte rechtstreeks uit de kring van de PG's vernomen.

Wallage ging nog een stapje verder. Als het aan hem lag, kon de weggebonjourde 'super-pg' Doctors van Leeuwen ook terugkeren. Want het ging hier per slot van rekening om een man met voortreffelijke kwaliteiten, zo betoogde hij.

Wat bezielde Wallage, zo vroeg menigeen zich af. Wat bracht hem ertoe midden in de besprekingen over de kabinetsformatie tijd vrij te maken voor dergelijke publieke bespiegelingen? Niemand die het wist, velen die het stom vonden.

Want had niet uitgerekend Wim Kok zich destijds pontificaal achter zijn minister van Justitie geschaard? “Kinderachtig” had hij het gedrag van de PG's, van “de crème de la crème van de rechtsstaat”, genoemd.

Wilde Wallage dat Kok zijn minister van Justitie alsnog liet vallen? Dan was dat tevergeefs. De premier herhaalde in de Tweede Kamer kortaf dat hij bij zijn opvatting bleef: “Er is wat mij betreft niets veranderd.” Wallage af, met een forse snee op zijn neus.

Wat bezielde Wallage? Werd de tweede man van de PvdA hier bewogen door geldingsdrang? Of wilde hij de weg plaveien voor een PvdA-minister van Justitie: zo van, ambtenaren, weet dat u bij ons veilig bent? Of beging hij gewoon een stommiteit?

De kwestie is interessant, omdat er een precedent ligt. En de kwestie is interessant, omdat de positie van Wallage niet onomstreden is.

Eerst het precedent. Vier jaar geleden, kort na het aantreden van het eerste kabinet-Kok, verklaarde Wallage dat ministers die fouten maakten, weg moesten. “Wie een fout maakt hoort het, wie een paar fouten achter elkaar maakt, heeft een ernstig probleem. Tussentijdse vervanging is voor mij geen taboe”, zei hij tegenover deze krant.

Premier Kok herstelde toen heel snel de orde. Hij en geen ander ging over de kabinetsploeg. Of Wallage hierover maar zijn mond wilde houden. “We hebben hier niet een schaduwkabinet van het college van fractievoorzitters”, verklaarde Kok publiekelijk. Daarna heeft Wallage zijn premier zelden meer voor de voeten gelopen. HIj was zelfs zo meegaand dat die houding hem op kritiek in de fractie en de partij kwam te staan.

Hoe sterk is dezer dagen de onderhandelaar van de PvdA? Hij weet een schaduw achter zich: Ad Melkert. Sommigen in de fractie houden al rekening met een wisseling: de minister van Sociale Zaken die de plaats van Wallage overneemt.

Wensdenken of niet, Melkert is overal. Hij maakt als enige deel uit van de twee zware werkgroepen die over belastingen, werk en inkomen gaan. En hij maakt deel uit van het formatieteam dat Wallage terzijde staat.

Wallage is geen Nijpels, de VVD-fractieleider die in 1986 na slechte verkiezingen wel mocht onderhandelen, maar vanaf de eerste dag al wist dat hij niet terug mocht keren als fractieleider.

Wallages naam circuleert wél net iets te veel voor andere posten dan zijn huidige. Het burgemeersterschap in Groningen, waar hij wethouder was, komt te vroeg. Sociale Zaken, waar hij na het vertrek van Elske ter Veld een knappe invaller was, ligt in zijn lijn. Maar zei Wallage destijds zelf al niet dat hij eigenlijk heel graag iets anders wilde? Dat mensen niet moesten denken dat hij die opdrachten van de partij zo leuk vond. Hoofdredacteur van een krant zou hij graag worden, dat dacht hij ook goed te kunnen, zo filosofeerde de beroepspoliticus openhartig.

Let op Jacques Wallage. Hij kan nog alle kanten uit. Als hij fractieleider blijft, kan hij over twee jaar altijd nog solliciteren naar Amsterdam.

    • Kees van der Malen