Kroonprins

Het is niet goed om te lang kroonprins te zijn. In 1992, toen Vladimir Kramnik zestien jaar was, verklaarde Kasparov royaal dat hij zelf op die leeftijd niet sterker was geweest, en hij zorgde dat Kramnik werd opgenomen in het Russische olympiadeteam.

Kramnik won het ene grote toernooi na het andere en hij is de enige topspeler die een gelijke score tegen Kasparov heeft. Alleen in de wedstrijden om de wereldkampioenschappen kwam hij nooit ver, maar wat gaf het, hij is nog maar 22 jaar.

Nu speelt hij tegen Alexei Shirov in Cazorla een match van tien partijen om te bepalen wie straks tegen Kasparov om zijn wereldkampioenschap mag spelen. Alweer aangewezen door Kasparov, net als in 1992. Het beviel hem niet erg, maar hij aanvaardde het. Wat moest hij? Het wereldkampioenschap van de FIDE had hij vorig jaar al afgezegd. Je kunt niet alles afzeggen.

Met alle respect voor het briljante aanvalsspel waartoe Shirov in staat is, dacht bijna iedereen dat Kramnik de match toch wel zou winnen. Het lijkt anders te gaan. Van de eerste acht partijen werden er zeven remise en Shirov won er één. De negende partij, die gisteren gespeeld is, kan ik niet verwerken in dit verslag. Het is Kramniks laatste partij met wit.

Als Shirov de match wint, dankt hij het niet aan zijn aanvalsspel, maar aan zijn techniek. Hij heeft wel eens gezegd dat hij zich in het eindspel tegen niemand de mindere acht. En inderdaad heeft hij de match, wat de eerste acht partijen betreft, in het eindspel gewonnen.

Een klein voordeel in een eindspel met torens en ongelijke lopers was voor Shirov genoeg om de vierde partij te winnen. En in een paar eindspelen die er slecht voor hem uitzagen, sleepte hij remise uit het vuur.

Kramnik had maagklachten. Ik denk niet dat het de reden van zijn achterstand is, maar lastig was het wel. Tijdens de derde partij moest Kramnik een paar keer, terwijl hij aan zet was, de wedstrijdleider roepen om toestemming te vragen om naar de wc te gaan. Het reglement verbiedt de spelers om, als ze aan zet zijn, zich zonder speciale toestemming van het podium terug te trekken.

Waarom eigenlijk? Om te zorgen dat ze niet stiekem in een boek of in hun computer gaan kijken, zou je kunnen denken. Maar dat zou ook nuttig kunnen zijn als ze niet aan zet zijn, en dan mogen ze wel uit zicht verdwijnen.

Ik denk dat het alleen om het decorum gaat en dat we ver in de schaakgeschiedenis terug moeten gaan om deze regel te begrijpen.

In 1977 speelden Boris Spassky en Viktor Kortchnoi een kandidatenmatch. De winnaar zou tegen Karpov spelen om het wereldkampioenschap. Spassky stond al gauw een paar punten achter en kwam toen met een onconventionele strijdmethode. Hij bedacht zijn zetten niet meer aan het bord, maar in zijn rustkamertje, waar de partijstelling op een monitor te zien was. Hij kwam even aan het bord om zijn zet uit te voeren en trok zich dan weer terug in zijn kamertje.

Kortchnoi was kwaad. “Het geeft je het gevoel dat Spassky een simultaanspeler is, die maar af langs je bord komt“, zei hij. Zijn protest baatte niet. Vervolgens ging ook Kortchnoi zijn zetten in zijn rustkamertje bedenken. Zo keken de toeschouwers urenlang naar een schaaktafel met twee lege stoelen. Af en toe kwam er, eerst van links, dan van rechts, een weermannetje uit een hokje om een zet te doen en dan weer te verdwijnen. Een gek gezicht en nog gekker werd het toen Spassky er toe over ging een duikersbril op te zetten als hij zich op het podium waagde. Dat nooit weer! Liever strenge regels.

Wit Shirov-zwart Kramnik, vierde partij

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pg8-f6 3. d2-d4 Pf6xe4 4. Lf1-d3 d7-d5 5. Pf3xe5 Pb8-d7 6. Pe5xd7 Lc8xd7 7. 0-0 Lf8-d6 8. c2-c4 c7-c6 9. c4xd5 c6xd5 10. Dd1-h5 0-0 11. Dh5xd5 Ld7-c6 12. Dd5-h5 g7-g6 13. Dh5-h3 Pe4-g5 14. Lc1xg5 Dd8xg5 15. Pb1-c3 Tf8-e8 Zwart heeft aardig spel voor de pion die hij een paar zetten geleden geofferd heeft. Shirov geeft de pion nu terug en blijkt daarna toch iets beter te staan. 16. d4-d5 Lc6xd5 17. f2-f4 Dg5-d8 18. Pc3xd5 Ld6-c5+ 19. Kg1-h1 Dd8xd5 20. Ta1-c1 Lc5-e3 Na 20...Te3 komt 21. Lc4 21. Ld3-c4 Dd5-f5 Moeilijke keus. Als zwart de dames niet ruilt krijgt wit aanvalskansen. 22. Dh3xf5 g6xf5

Maar dit eindspel is heel penibel voor zwart. Als hij zich passief verdedigt, zal hij op den duur een pion verliezen. 23. Tc1-d1 Ta8-d8 24. g2-g3 Le3-d4 25. b2-b3 Ld4-f6 26. Lc4-b5 Td8xd1 27. Tf1xd1 Te8-d8 28. Td1-c1 Td8-d5 29. a2-a4 Lf6-d8 30. Tc1-c8 Kg8-g7 31. Tc8-b8 Ld8-b6 Met drie zwakke pionnen, b7, f7 en f5, kan zwart niet alles verdedigen. Hij probeert een tegenaanval in te zetten. 32. Tb8xb7 Td5-d1+ 33. Kg1-g2 Td1-d2+ 34. Kg2-h3 Lb6-g1 35. g3-g4 Lg1xh2 36. g4xf5 h7-h5 Met de bedoeling mat te dreigen na Lxf4. 37. Kh3-h4 Lh2xf4 38. Kh4xh5 Kg7-f6 39. Lb5-c4 Kf6xf5 40. Tb7xf7+ Kf5-e4 41. Tb7xa7 Wit is twee pionnen voor gekomen, maar de winst is nog niet simpel, omdat zijn koning ver weg staat. 41...Lf4-e5 42. Lc4-f1 Td2-f2 43. Lf1-h3 Tf2-f8 44. Lh3-e6 Tf8-f1 45. Ta7-d7 Tf1-h1+ 46. Kh5-g6 Th1-g1+ 47. Kg6-f7 Tg1-g7+ 48. Kf7-e8 Tg7xd7 49. Ke8xd7 Le5-c3 50. Kd7-c6 Ke4-e5 51. Le6-g8 Lc3-e1 52. Kc6-b6 Le1-f2+ 53. Kb6-a6 Ke5-d6 54. a4-a5 Kd6-c7 55. b3-b4 Kc7-c6 56. b4-b5+ Kc6-c5 57. b5-b6 Kc5-b4 58. b6-b7 Lf2-g3 59. Ka6-b6 Lg3-f2+ 60. Kb6-c6 Lf2-a7 61. a5-a6 Kb4-a5 62. Lg8-c4 La7-b8 63. Lc4-f1 Zwart gaf op. Hij is in zetdwang. Als hij mocht passen was het remise.

Wit Kramnik-zwart Shirov, zevende partij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. g2-g3 c7-c6 4. Pg1-f3 Lf8-g7 5. Pb1-c3 d7-d5 6. Dd1-b3 0-0 7. Lf1-g2 Dd8-b6 8. 0-0 Lc8-f5 9. Pf3-e5 e7-e6 10. Lc1-f4 Pb8-d7 11. Db3xb6 a7xb6 12. f2-f3 Pd7xe5 Gelfand speelde twee jaar geleden tegen Kramnik 12...c5 13. Lf4xe5 Shirov had goed gezien dat 13. dxe5 wit niets oplevert na 13...Pd7 (na 13...Ph5 14. Ld2 zou zwart een twijfelachtig stukoffer moeten brengen) 14. e4 (of 14. g4 Lc2 15. Tfc1 d4 en zwart redt zich) dxe4 15. fxe4 Lg4 16. h3 Lh5 17. g4 g5 13...g6-g5 14. e2-e4 Lf5-g6 15. b2-b3 Tf8-d8 16. Tf1-d1 d5xe4 17. f3xe4 Pf6-g4 18. Le5xg7 Kg8xg7 19. Lg2-f3 h7-h5 20. Td1-d2 Pg4-e5 21. Lf3-g2 c6-c5 22. d4d5 Pe5-c6 23. Ta1-d1 Pc6-d4 24. e4-e5 e6xd5 25. c4xd5 Td8-e8 26. Td1-e1 Pd4-c2 27. Te1-e2 Pc2-d4 28. Te2-e1 Pd4-c2

29. Td2xc2 Het ziet er nog even aardig uit. 29...Lg6xc2 30. d5-d6 Lc2-f5 31. Lg2xb7 Ta8-d8 32. Lb7-c6 Te8-e6 Maar het is niets. Zwart dreigt 33...f6 33. Lc6-d5 Td8xd6 34. Ld5xe6 Remise

    • Hans Ree