Hulp van boven

'STEL U VOOR, u bezit een net perfect gerestaureerde klassieke auto, een pronkstuk in topconditie, goed voor jaren rijplezier. U gaat uit rijden, en laat de tank volgooien. Vijf minuten verder knalt de motor onherstelbaar uit elkaar, omdat de benzine die u tankte met water verontreinigd was. Dat is wat er aan het begin van het jaar tweeduizend met duizenden computersystemen staat te gebeuren. Vastlopen of erger, niet doordat ze ondeugdelijk zijn, maar omdat ze met verontreinigde data gevoed worden. Dat is waarom wij een wereldwijde recessie in 2000 waarschijnlijk achten.'

Met die onheilspellende woorden mengde zich via het Amerikaanse televisienet C-Span afgelopen maandag een kopstuk van de handelsbank Morgan Grenfell in de discussie over het millenniumprobleem. Dat probleem, dat ook wel bekend staat als de millenniumbug of het y2k-probleem (dat wil zeggen, het twee-kilojaar-probleem), draait om het achteraf lamentabele feit dat in de meeste computersystemen het jaar van datums traditioneel tweecijferig gecodeerd werd, zodat '2000' in de computer '00' wordt. En nul is niet alleen kleiner - dus ouder - dan welk ander jaar ook, met allerhande sorteerproblemen en groteske rekenfouten als gevolg, het is ook vaak de controlewaarde voor een niet bestaande datum. Nul als jaar betekent voor de computer vaak dat er een storing is opgetreden, zodat het systeem zichzelf uitschakelt, of in het allerergste geval op hol slaat.

Morgan Grenfell is niet de eerste die komt met het doemscenario van een wereldwijde depressie als gevolg van die hinderlijke nul. De bedrijfsanalisten van de vooraanstaande Gartner-groep gingen de bank al voor. Alle reden om zo'n topbankier serieus te nemen, zou je dus zeggen. Maar na nauwelijks twee minuten werd hij genadeloos weggedraaid, om plaats te maken voor de huisprediker van de Senaat in Washington, die in zalvende bewoordingen de grote baas boven afsmeekte dat wij toch maar verlicht mochten worden met inzicht in de oplossingen die de Goede Vader voor al onze problemen reeds bedacht had. Het was een welhaast symbolische regiebeslissing. Nog altijd willen veel te veel mensen in verantwoordelijke posities Jonah liever niet horen. Men ontkent eenvoudig dat er een probleem is, of hoopt dat het allemaal wel los zal lopen, onder het motto 'wie dan leeft, die dan zorgt'.

En zelfs diegenen die wel erkennen dat er iets aan de hand is, onderschatten maar al te vaak de ernst van de zaak. Onze eigen overheid stelde pas medio vorig jaar een platform in vol sjieke heren die aan bewustwording bij het bedrijfsleven moesten gaan doen. Pas nu beginnen instellingen als sociale en andere bij uitstek millenniumgevoelige diensten hun apparatuur en programmatuur door te lichten, terwijl dat bij de chaotische manier waarop automatiseringprojecten bij zulke diensten plachten en plegen te verlopen, een karwei is waar Sisyfus bleek van zou wegtrekken. Het hoofd automatisering van een groot academisch ziekenhuis verklaarde nog niet lang geleden dat hij dacht er met het doormeten van wat kritische apparatuur wel zo'n beetje te zijn, je moest de dingen immers niet overdrijven. Een briefschrijver in deze krant was het onlangs nog volledig met dat laatste eens. De oplossing was immers simpel. We moesten het jaar 2000 eenvoudigweg het jaar 19A0 noemen. Maar ja, zoals de meeste eieren van Columbus was ook zijn vondst vooral een mengeling van ontkenning en onderschatting van de aard van het probleem. Immers, het is gemakkelijk zat om een manier te vinden om die vermaledijde nul te omzeilen. Het probleem is dat je, welke manier je ook kiest, aan iedere computer ter wereld, aan elke ingebedde chip moet duidelijk maken hoe de gekozen truc werkt.

Dat is bijna net zo ernstig als het feit dat nog steeds grote delen van het bedrijfsleven - vooral, maar zeker niet uitsluitend, ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf - gewoon ontkennen dat het probleem bestaat, of zo schrikken van de kosten die het met zich meebrengt, dat ze als verlamd in de koplampen van het aanstormend onheil staren.

Zelfs in hoogontwikkelde, stinkend rijke landen als Amerika en Nederland zal daarom niet iedereen zijn zaken tijdig op orde hebben. Door nalatigheid, door geldgebrek, maar ook door gebrek aan geschool personeel om de klus te klaren. Op dit moment al worden zelfs halfwas-studenten geronseld, krachten die alleen al door hun gebrek aan ervaring een risicofactor op zich vormen. En dat betekent dat er op 1 januari 2000 een veel ingewikkelder situatie zal bestaan dan men zich over het algemeen realiseert. Aan de ene kant zullen er heel wat bedrijven zijn die goed voorbereid zijn, en daardoor eigenlijk niets hoeven te merken. Feest voor lastige en zuinige aandeelhouders die dan kunnen zeuren dat al die investeringen van de afgelopen twee jaar voor niets zijn geweest, want kijk: er gebeurt niets. Aan de andere kant zullen heel wat bedrijven hardhandig met de realiteit geconfronteerd worden: de fabriek staat stil, er komt geen factuur meer de deur uit, de voorraadadministratie is een puinhoop, en god mag weten waar de orderportefeuille nog op slaat. En daar bovenop is er datgene wat de Morgan Grenfell-hotemetoot echt voor een grootschalige recessie deed vrezen: keteneffecten, waardoor bedrijven gaan omvallen die daar zelfs niets aan kunnen doen.

Wat goed voorbereide bedrijven bedreigt, is de gegroeide verwevenheid van geautomatiseerde datasystemen. Een simpel voorbeeld is de flop naar de bank, met daarop de betalingen. Ook al is de bank zelf 100 procent millennium-proof, als dat floppy niet deugt, is Leiden in last. De gegevens op die flop zijn de met water verontreinigde benzine. De effecten ervan zijn onvoorspelbaar, en worden pas zichtbaar als het al te laat is. En ga dan maar zoeken waar de haard van de problemen zit. Erger nog: dit kan ook gebeuren als de eigenaar van de flop te goeder trouw is. Want er zijn allerlei trucs om millennium-proof te worden, en die hoeven niet allemaal met elkaar te sporen.

Als dat binnen landen als Nederland en Amerika al een probleem is, bedenk dan even hoeveel bedrijven afhankelijk zijn van leveranciers, afnemers en dienstverleners in pakweg Azië, waar het sowieso al niet zo florissant gaat, en een flink percentage van het bedrijfsleven niet verder vooruitkijkt dan drie maanden. Misschien was het dan helemaal zo gek nog niet om voorrang te geven aan de huispredikant van de Senaat.