Gewatteerde dictatuur

Burgemeester C. Goekoop van Leiden bereikt dit jaar de pensioengerechtigde leeftijd en wil niet met pensioen. Is hij een goede burgemeester en vinden de meeste mensen in Leiden dat ook? Dan geef ik hem groot gelijk en ik wens hem moed, energie en trouwe bondgenoten in de komende strijd. Het zal niet gemakkelijk worden. Want in zo'n geval gaat het niet zomaar om een recht waarop de rechthebber in vrijheid wel of niet een beroep kan doen. Hij moet; hij heeft de plicht om van zijn recht gebruik te maken. Je zou denken dat het vertaald is uit George Orwells Newspeak maar het is originele Nederlandse kromtaal, uitgevonden door de naamlozen in de achterlokalen van de departementen waar de gewatteerde nationale dictatuur is ontworpen en wordt bijgehouden.

Ik lijk Jacques Gans wel. Wie was Jacques Gans? Dat is een lang verhaal. Samengevat: een aardige man die het zich in zijn hoofd had gezet dat hij tegen alle regels moest zijn en tegen de 'staatsruiveniers' die erop toezagen dat de regels niet werden overtreden. In ieder geval: zo'n plichtrecht, zou je denken, kan je gestolen worden, maar dat gaat dus niet.

De zaak-Goekoop was vorige week woensdag het onderwerp van de vraagtekenrubriek in de Volkskrant, waarin de vraag van de dag wordt voorgelegd aan geselecteerde mensen met een mening. Soms zijn er kleine openbaringen bij; openbaringen in de profane zin van het woord. Plotseling weet je iets, wordt er een bestaan verlicht waarvan je geen flauw vermoeden had.

Men stelt de vraag 'Te oud?' aan de heer H. Nieveen (74) die van de Stichting Praktijkexamens niet meer mag surveilleren bij de examens boekhouden. Hij vindt dat onrechtvaardig. “Jan-en-alleman wordt gevraagd, de dame van het zangkoor, de overbuurman, zolang ze maar geen zeventig zijn. Een goede surveillant heeft goede ogen om te kunnen zien of iemand spiekt. Hij moeten kunnen inschatten of iemand behoefte heeft aan reservepapier.” Maar de heer Nieveen mag niet meer surveilleren, terwijl hij wil en beseft dat hij nodig is.

Haalt u zich uw eigen laatste examen voor de geest. Het gymnastieklokaal met de examentafeltjes, ver uit elkaar neergezet om alle afkijken in de kiem te smoren en om de surveillant de ruimte voor zijn ronden te geven. De opgaven worden uitgedeeld. Bewijs de stelling van Pythagoras, wat staat er in de Plakkaat van Verlatinge, geef eens aan wat de betekenis is van Willem die de Madoc maakte. Pythagoras heb je op de binnenkant van je arm geschreven, links voor je zit Kareltje die de hele Plakkaat uit zijn hoofd kent en rechts naast je Annemie die zich in de Madoc heeft gespecialiseerd. Maar tussen de examinandi beweegt zich, rustig en steeds spiedend, de heer Nieveen. Je wilt op je arm kijken maar hij leest je gedachten. Contact met Kareltje en Annemie? Zelfs telepathisch niet.

Toen was hij nog een jaar of veertig, straks misschien negentig, maar nog altijd met de begaafdheden die nodig zijn om een examen niet in een orgie van bedrog te laten veranderen. De jongens en meisjes die nu examen boekhouden doen, zijn de Stichting Praktijkexamens dankbaar dat er een 69-jarige dame van het zangkoor door het gymnastieklokaal loopt. Dit jaar zijn ze allemaal geslaagd.

Te oud? De vraag is ook gesteld aan de heer J. Tieks, secretaris van de Federatie Kleindierenteelt. Konijnenkeurmeesters mogen van de Federatie niet ouder zijn dan 75. Begrijpelijk. Herinnert u zich uw eigen konijn. Niet groot, niet klein, gewoon een volgroeid konijn. Soms moest zijn hok worden schoongemaakt en dat moest je zelf doen want het was jouw konijn. Het beest wilde niet verschoond worden, werd ongrijpbaar, veranderde in een gevaarlijk dier. Je was al acht, misschien zelfs twaalf jaar, maar tegen dit konijn was je nauwelijks opgewassen.

Stelt u zich nu voor: u bent 76 en u moet een Vlaamse reus of een Franse hangoor keuren. Dit grote, sterke konijn wil niet worden gekeurd. Uw krachten zijn niet meer wat ze geweest zijn. Het konijn springt van de tafel en breekt een poot of rent de deur uit. De heer Tieks heeft gelijk als hij zegt: “De leeftijdsgrens is opgesteld om het welzijn van het dier te beschermen.” En van de keurmeester, want die verliest zijn gezicht als het keurdier hem ontglipt. Dan maakt het objectief geen verschil meer of hij veertig of tachtig is. Wel subjectief, want gezichtsverlies komt harder aan naarmate men ouder is, omdat men minder tijd en zin heeft om het te herwinnen.

Oud worden is niet altijd even leuk; dat weet iedereen wie het overkomt. Maar dat is hier het probleem niet. Het gaat om de onverdiende gelijkschakeling. Onder moderne niet-gepensioneerden wordt steen en been geklaagd over de 'ondragelijke werkdruk in de prestatiemaatschappij'. De minister wil onthaasting. Ben je burgemeester, surveillant, je doet onderzoek in een of andere tak van wetenschap, je geeft les, en je doet het goed en met plezier, je hoeft je niet te laten onthaasten, maar je bent 'pensioengerechtigd', dan komt de staat je onthoofden, want dat is het: de plicht om van dit recht gebruikt te maken.

W.F. Hermans heeft het goed gezien: 'De bejaarden zijn de negers van de toekomst.' Anders gezegd: pensioendwang is een vorm van etnische zuivering.

    • S. Montag