Zo riek als Scholtn

Wim Daniëls, Kees de Wit: Hortsik! Eponiemen in de Nederlandse en Vlaamse dialecten. Contact 1998, 144 blz. ƒ 19,90

Eponiemen zijn woorden die zijn afgeleid van een eigennaam. De bekendste Nederlandse voorbeelden zijn bintje, afgeleid van het Friese meisje Bintje Jansma, en flikje, genoemd naar de chocoladefabrikant Caspar Flick. De afgelopen acht jaar zijn er verschillende eponiemenverzamelingen verschenen: over eponiemen in de Nederlandse en Vlaamse standaardtaal, over medische, culinaire en bijbelse eponiemen. Wim Daniëls en Kees de Wit hebben daar zojuist een boekje aan toegevoegd over eponiemen in de Nederlandse en Vlaamse dialecten.

Anders dan de overige eponiemenwoordenboeken is Hortsik! thematisch ingedeeld. Onder hoofdstuktitels als 'boeven', 'rijken'en 'fabrikanten', vindt men dialectuitdrukkingen met een eigennaam zoals een bende van Claerebout, zo rijk als meneer Scholten en het is nogal Piet de Wit. Soms wijden Daniëls en De Wit slechts een paar regels aan de herkomst van een woord of uitdrukking, maar regelmatig zijn het stukjes van één of anderhalve bladzijde. Aardig is dat zij af en toe ook een foto van de vernoemde persoon hebben opgenomen. Zo kun je zien hoe de Groningse industrieel Willem Albert Scholten eruit zag: een boertige, wilskrachtige man, met een forse snor en op zijn revers drie onderscheidingen. Hij was toen al in goede doen, maar bij Daniëls en De Wit lezen we dat de puissant rijke Scholten ook andere tijden heeft gekend. In Groningen zeggen ze overigens hai is zo riek als Scholtn maar om de leesbaarheid te bevorderen geven de auteurs alleen de dialectvorm als die voor iedereen te begrijpen is. Daniëls en De Wit schrijven vlot. Zij eindigen hun boekje met een register op woorden en personen en met een bibliografie. Het slothoofdstuk over eponiemen in de thuistaal - de taal die binnen een familie wordt gesproken - is zonder twijfel afkomstig van Daniëls, want die is daarin gespecialiseerd. Alles bij elkaar is het een onderhoudend boekje dat een goede aanvulling geeft op de bestaande spreekwoorden- en eponiemenverzamelingen.

    • Ewoud Sanders