Staatssecretaris krijgt positie van een onderminister

DEN HAAG, 5 JUNI. Staatssecretarissen krijgen in een nieuw kabinet de positie van onderminister. Zij zullen hun minister bij afwezigheid in de ministerraad en de Tweede Kamer vervangen. Hierover hebben de onderhandelaars van PvdA, VVD en D66 gisteren overeenstemming bereikt.

De minister van Binnenlandse Zaken wordt tevens belast met Koninkrijksaangelegenheden. Hij krijgt een aparte staatssecretaris voor Antilliaanse en Arubaanse Zaken, zo is verder overeengekomen.

De opwaardering van de staatssecretaris tot onderminister houdt niet in dat deze de positie van schaduwminister krijgt. De staatsssecretaris krijgt in de ministerraad geen stemrecht en blijft werken binnen de instructie die de minister geeft, zo bleek uit de toelichting van de onderhandelaars.

De afgelopen periode bestond onder zittende staatssecretarissen groot ongenoegen over hun zwakke positie. De huidige praktijk is dat een minister bij afwezigheid wordt vervangen door een collega. Doordat ministers steeds vaker door buitenlandse verplichtingen afwezig zijn speelt de vervanging sterker. In de praktijk is een staatssecretaris beter op de hoogte van wat zich op het departement van zijn minister afspeelt dan een minister van een ander departement die als ad-interim optreedt.

De onderhandelaars hebben nog geen afspraken gemaakt over het aantal staatssecretarissen en hun politieke kleur. De onderhandelaars Bolkestein en Wallage pleitten de afgelopen kabinetsperiode in hun hoedanigheid van fractievoorzitter beiden voor een systeem waarbij de minister en de staatssecretaris partijgenoten zijn. Hierdoor zou de vervanging gemakkelijker kunnen lopen en wordt het functioneren van het departement versterkt.

In het verleden werden bij de vorming van kabinetten regelmatig staatssecetarissen van een andere partij toegevoegd aan een minister om het evenwicht op een departement te garanderen of om als 'waakhond' op te treden. Zo functioneert op het ministerie van Buitenlandse Zaken de VVD'er Patijn onder de D66'er Van Mierlo en zit op het ministerie van Sociale Zaken onder de PvdA'er Melkert de VVD'er De Grave. Hoeveel staatssecretarissen er komen is onder meer afhankelijk van de vraag of aan het einde van de kabinetsformatie na de verdeling van ministersposten nog partijen moeten worden gecompenseerd.

Inmiddels is de impasse in de werkgroep van fractiespecialisten die zich buigen over bezuinigingen op Defensie, doorbroken. Woensdagmiddag was een patstelling ontstaan, omdat de VVD uitsluitend over bezuinigingen op Defensie wilde spreken als ook wordt bezuinigd op Ontwikkelingssamenwerking. PvdA en D66 voelden daar niks voor.

De informateurs Kok, Borst en Zalm - formeel de opdrachtgevers van de werkgroep - hebben de fractiespecialisten gisteren gevraagd zich te beperken tot de technische aspecten van mogelijke bezuinigingen. Over de politieke aspecten, zoals de koppeling met Ontwikkelingssamenwerking, moet op het niveau van de onderhandelaars Wallage, De Graaf en Bolkestein worden beslist. De fractiespecialisten hebben gistermiddag een lijstje eventuele bezuinigingen op papier gezet.

Wat de VVD betreft zou een compromis kunnen zijn dat vredesoperaties voortaan door Onwikkelingssamenwerking worden betaald inplaats van door Defensie. PvdA-minister Pronk is echter een verklaard tegenstander van dit idee.