Redenering

In kwesties des geloofs gaat er niets boven het lezen van de ingezonden brieven. Gisteren was de hele brievenrubriek van deze krant gewijd aan het kerkelijk huwelijk van Maurits en Marilène, en ook andere dagbladen bleven in dit opzicht niet achter. Ik wil hier slechts wijzen op twee soorten redeneringen die je in de ingezonden brieven altijd weer tegenkomt en die, zo moet je aannemen, in de hoofden zijn vastgeklonken van een ieder die wel eens naar de pen grijpt.

De eerste soort trof ik aan in een ingezonden brief in de Volkskrant. De beginzin gaat zo: “Terwijl de Veiligheidsraad vergadert over de dreiging van een kernwapenwedloop tussen India en Pakistan, en in Afghanistan een aardbeving aan vierduizend mensen het leven kost, opent de Volkskrant met het schokkende nieuws dat de katholieke kerk met het koningshuis in de clinch ligt over de vraag of niet-katholieken ter gelegenheid van een oecumenische kerkdienst ter communie mogen gaan.”

Hier wordt het belang van iets groots tegen het belang van iets kleins afgezet en de suggestie is duidelijk: hoe is het mogelijk dat kerkleiders zich druk maken over het nuttigen van een hostie, als tegelijkertijd de wereld in brand staat? Op dit type redenering kan men moeiteloos variëren. Terwijl over de hele wereld politieke gevangen worden gemarteld, maakt J.J. Voskuil zich druk over het lot van varkens. Terwijl kindertjes in Soedan honger lijden, eet jij je bordje niet leeg. Terwijl Stalin/Mao/Castro er in de eerste plaats voor moesten zorgen dat de bevolking weer te eten kreeg, begin jij te mekkeren over de vrijheid van meningsuiting. Terwijl de regeringsleiders bijeen waren om te praten over de toekomst van Europa, moest Van Mierlo naar huis om zijn poes te eten te geven. Terwijl de oorlog is uitgebroken, ben je alleen maar geïnteresseerd in de vraag of de komma in je stukje goed staat. Enzovoort.

Uit al deze redeneringen blijkt dat er een rangorde der dingen is en dat het uitgesloten wordt geacht dat je twee dingen tegelijkertijd zou kunnen doen. Je kunt je niet druk maken over politieke gevangenen én over varkens. Sterker nog, zolang er politieke gevangenen zijn, is het kennelijk moreel verwerpelijk om energie te steken in andere onrechtvaardigheden. Sommige van die tegenstellingen zijn trouwens wanhopig. En wat doen wij met je bordje? Dat sturen we naar India, mam.

En dan de redeneringen van de tweede soort. Die zijn van hypothetische aard, want zij doemen altijd op als de briefschrijver zich afvraagt wat er zou gebeuren als Christus vandaag terugkeert op aard. Het is een stokoud thema, maar het blijft altijd aardig om over die mogelijkheid te speculeren. Meestal denkt men dat Christus er eens flink de bezem doorheen zal halen. Dat Christus opties zou kopen, gelooft men nooit.

Uit de ingezonden brieven spreekt ook de veronderstelling dat Christus onmiddellijk alle regels aan zijn laars zou lappen, en dat het hem eigenlijk alleen maar gaat om de liefde tussen mensen. In die opvatting is Christus een antibureaucraat, die wel in conflict moet komen met de kerken. Daalt hij vandaag uit de hemel neer, dan zou hij kardinaal Simonis en dominee Plaisier de oren wassen, omdat ze zo kinderachtig zijn geweest bezwaar te maken tegen het feit dat niet-katholieken ter communie zijn gegaan. Christus doet dat dan wel, terwijl India en Pakistan elkaar met kernwapens bedreigen, maar dit even terzijde.

Er zit daar een paradox. Jezus was ook een gelovige jood en als zodanig geloofde hij in wat Mozes hem te vertellen had. En wat had Mozes als eerste gedaan toen hij de berg was afgekomen? Hij had een hele serie regels meegenomen, die hij de Geboden noemde. Stel nu eens dat er toen al kranten waren geweest en ingezonden-brievenschrijvers. Die zouden Mozes ongetwijfeld hebben voorgehouden dat het er niet om ging, direct alles, boem, vast te leggen, maar dat je in 'de geest van' moet handelen.

Kortom, ik ben niet zo overtuigd van de informele houding van Christus. Het lijkt me ook wel iemand die, genietend van de kleine dingen, samen met kardinaal Simonis een goede sigaar zou kunnen roken.