Puistjes uitdrukken

Heb je je eerste echte jeugdpuist al gehad? Zo'n pukkel begint als een rood vlekje. Het krijgt middenin een wit puntje, groeit een paar dagen en kleurt groen. Als je het puistje niet zelf open krabt en leeg drukt, barst hij zelf open en komt er lichtgroene smurrie uit. Jeugdpuistjes groeien het liefst op plaatsen die iedereen goed kan zien. Dus op je kin, je neus, of op je voorhoofd.

Om een zo'n puistje in je huid te maken heb je nodig: huidschilfers en huidsmeer, liefst ook wat bacteriën en vooral geslachtshormonen. De eerste drie zitten je hele leven al op je huid. Je huid groeit iedere dag van onderaf en het bovenste laagje schilfert af. Kleine kliertjes in je huid maken vet waardoor je huid niet uitdroogt. En er leven miljoenen bacteriën op je huid. Maar de geslachtshormonen maakt je lichaam pas als je een puber wordt.

Als je een meisje bent beginnen daarna je borsten te groeien, je schaamlippen worden wat groter en je wordt voor het eerst ongesteld. Bij jongens groeit de piemel en ze kunnen een zaadlozing krijgen. Ook zorgen de geslachtshormonen van jongens (testosteron) voor steviger spieren: jongens worden forser. Zowel jongens en meisjes krijgen schaamhaar en jongens vaak ook nog haar op de borst. De geslachtshormonen zorgen er ook voor dat je na een tijdje ophoudt met groeien. En tenslotte laten geslachtshormonen pukkels, puistjes en meeëters groeien.

Dat begint allemaal in haarzakjes. Dat zijn onzichtbaar kleine huidholletjes met een nauwe uitgang waar een haartje uitgroeit. Niet een flinke hoofdhaar, niet een kleine stevige haar zoals op je arm groeit, maar een dun doorzichtig donzig haartje. Binnenin dat haarzakje mondt ook een talgkliertje uit. Dat maakt talg, of huidsmeer. Het is een soort vet. Van dat vet gaat je huid altijd een beetje glimmen. Met zeep was je het huidvet weg en hou je een matte droge huid over.

Door de geslachtshormonen gaan de talgkliertjes meer en ook wat dikker huidsmeer maken. Dat vet moet uit het haarzakjemondje naar buiten, maar soms raakt de kleine uitgang door huidschilfers bijna of helemaal verstopt.

Een bijna afgesloten haarzakje waar het huidsmeer maar langzaam door naarbuiten kan krijgt een klein zwart puntje. Dat is een meeëter. De officiële medische naam is comedo. Het zwarte puntje is geen viezighied die er in is blijven plakken, maar het is de huidkleurstof melanine waar je huid zomers bruin door wordt. Zwarte meeëters krijg je dus niet als je je niet goed hebt gewassen. Je mag ze uitdrukken met een comedodrukker of meeëterlepeltje. Er komt dan een wit sliertje vet uit de meeëter.

Als de uitgang van het haarzakje helemaal dicht zit verschijnt er geen zwart maar een wit puntje. Dat is een beginnend puistje. Ze kunnen trouwens ook wel als een rood bobbeltje beginnen en daarna pas het wit en groen erbij krijgen. Het verschil zit hem in de bacteriën. De bacteriën breken het huidvet in het afgesloten huidzakje af tot moleculen die de huid van het haarzakjes irriteren. Dat geeft een ontstekingsreactie en daarbij ontstaat de rode kleur.

Een puistje mag je eigenlijk pas uitdrukken als hij rijp is. Krab je hem eerder open krabt kan het wondje ontsteken. Het duurt dan lang voor de lelijke plek weg is. En je kunt er putjes-littekens in je huid van overhouden.

Sommige pubers krijgen nu en dan een puistje (natuurlijk net als je jarig bent, of verliefd, of als je naar een belangrijk feest moet), maar andere hebben jarenlang steeds wel drie of vier groene punten in hun gezicht. Als je vaak puistjes krijgt heb je de ziekte acne vulgaris.

Geen dokter weet waarom de een veel en de ander bijna nooit puistjes krijgt. Je krijgt ze niet door slecht wassen. Misschien is het zelfs omgekeerd. Van veel wassen met sterke zeep krijg je een droge schilferige huid en die schilfers kunnen de haarzakjes verstoppen. Sommige huidzalfjes en cosmetica helpen ook om de haarzakjes af te sluiten.

Bij de drogist kun je flesjes kopen waar peel- of scruffievloeistof tegen acne in zit. Die middeltjes helpen niet als je al een puistje hebt. Als je je gezicht daar mee insmeert pel je oude huid vast af, waardoor er minder schilfers komen. Als de acne echt te erg is kan de dokter een recept schrijven voor sterkere peelers, of voor een pil die je hormonen in bedwang houdt.

    • Wim Köhler