Pensioenfondsen recordbeleggers in aandelen

Geven de grootste Nederlandse aandelenbeleggers een helder verkoopsignaal? De pensioenfondsen hebben in het eerste kwartaal per saldo voor ruim 5 miljard gulden aandelen verkocht. Toch staan hun beleggingen in aandelen, net als de beursbarometers, op recordhoogte.

ROTTERDAM, 5 JUNI. Wat wilt u eerst, het goede of het slechte nieuws? In het eerste kwartaal hebben de Nederlandse pensioenfondsen, die samen de grootste beleggers in aandelen zijn, voor een bedrag van per saldo 5,3 miljard gulden aandelen verkocht. Dat is de grootste 'verkoopgolf' van aandelen door pensioenfondsen in de afgelopen twee jaar, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De cijfers zijn extra opmerkelijk doordat pensioengigant ABP (270 miljard belegd vermogen), die vorig jaar nog op bescheiden schaal aandelen bijkocht, in de eerste maanden van dit jaar een aggressieve koper van aandelen is geweest.

Zijn de grootste Nederlandse beleggers in aandelen winst aan het nemen op de effectenbeurzen na de duizelingwekkende koerswinsten van de afgelopen periode? In het eerste kwartaal bedroegen de koerswinsten op de Amsterdamse effectenbeurs, traditioneel het zwaartepunt van de beleggingen, zo'n 20 procent. Nadat de koersen in 1997 al met zo'n 40 procent waren opgelopen.

De Nederlandse verzekeraars, die als groep de op een na grootste aandelenbeleggers zijn, kochten in de eerste drie maanden wel aandelen bij: per saldo 600 miljoen gulden. In absolute bedragen zijn zij de helft kleinere aandelenbeleggers dan de pensioenfondsen: 131 miljard gulden tegenover 277 miljard gulden.

De aandelenbeleggingen van de pensioenfondsen stonden per eind maart ondanks de verkopen op een record: ruim 37 procent van hun totale beleggingen.

Dat moet voor de meeste gepensioneerden en voor de actieve werknemers die nog voor hun pensioen sparen in elk geval goed nieuws zijn. Het rendement van de fondsen was vorig jaar gemiddeld 15,8 procent. Alleen 1993 was beter. Op langere termijn zijn aandelen een superieure beleggingen gebleken ten opzichte van andere investeringen, zoals vastgoed en effecten met een vaste rente, de categorie beleggingen waar pensioenfondsen tot ver in de jaren tachtig nog zo verzot op waren.

De 'verkoopgolf' in aandelen in het eerste kwartaal illustreert twee ontwikkelingen onder de Nederlandse pensioenbeheerders. De fondsen worden in weerwil van hun imago als bezadigde, passieve beheerders van de pensioenpotten steeds actievere handelaren op de internationale financiële markten. De tweede ontwikkeling is dat steeds meer pensioenfondsen door de formidabele koersstijgingen tegen de zelf opgelegde limieten voor aandelenbeleggingen botsen.

Nogal wat pensioenfondsen willen, op basis van hun toekomstige verplichtingen tegenover pensioengerechtigden, een maximum van 30 à 40 procent aan hun aandelenbeleggingen. Aandelen leveren weliswaar veel rendement op, maar het risico op koersdalingen is ook ook hoger. Komen zij boven de vastgestelde grenzen, dan worden zij doorgaans verkopers, ongeacht de visie van de beleggers op dat moment over de aantrekkelijkheid van de beurzen.

Hun rol als handelaar openbaarden de fondsen vorig jaar in het vierde kwartaal ook al duidelijk, toen zij op grote schaal aandelen inkochten op het moment dat de westerse financiële markten een beurskrach nabij leken na het uitbreken van de Azië-crisis. Zij kochten toen voor een recordbedrag van bijna 9 miljard aandelen.

Op welke beurzen de pensioenfondsen toen aandelen bijkochten en het afgelopen eerste kwartaal verkochten, kan het CBS niet zeggen. Vorig jaar verkochten de pensioenfondsen, exclusief de twee giganten ABP (270 miljard gulden vermogen) en PGGM (79 miljard) per saldo aandelen op de Amsterdamse beurs, zo blijkt uit cijfers van de adviesfirma WM Company. Een reden om te verwachten dat het in het eerste kwartaal anders is gelopen, is er niet. De verkopen van Nederlandse aandelen nemen eerder toe, doordat pensioenfondsen met de komst van de euro een meer Europese beleggingsportefeuille samenstellen.