Het APK-model

HET POLDERMODEL bestaat niet alleen bij de gratie van loonmatiging. Als bij een stevig groeiende economische conjunctuur en toenemende krapte op de arbeidsmarkt de teugels van de vrijwillige loonmatiging iets worden gevierd, dan is niet het einde van de sociaal-economische consensus in Nederland aangebroken. De geregistreerde werkloosheid bevindt zich op het laagste niveau sinds 1980, dus vóór het begin van de Hollandse economische ziekte. De kranten puilen uit met personeelsadvertenties. Bij een groeiende vraag naar gekwalificeerd personeel en beperkt aanbod van geschoolde werkzoekenden zijn werkgevers bereid om met creatieve middelen - van vakantiereizen tot aandelenopties - medewerkers te werven.

De kern van het p-model bestaat uit andere elementen. Ten eerste de traditie van overleg tussen de vakbeweging en de werkgeversorganisaties. Ten tweede de politieke bereidheid tot institutionele hervorming van de sociale zekerheid. Aanpassingen van de regels, (gedeeltelijke) privatisering en scherper toezicht hebben het sociale zekerheidsstelsel opgeschud. En natuurlijk helpt economische groei om dit proces te vergemakkelijken.

DE KOMENDE dagen krijgt het p-model de kans om zijn actualiteit te bekrachtigen. In de bolwerken van het overlegmodel, de Stichting van de Arbeid en de SER, komt de adviesaanvraag aan de orde over de nota 'Hoofdlijnen voor de toekomst van de uitvoeringsorganisatie sociale verzekeringen'. Deze nota hebben de bewindslieden op Sociale Zaken, Melkert en De Grave, vlak voor de verkiezingen uitgebracht. Kern van dit voorstel voor herziening van de uitvoering van de sociale zekerheid in de nieuwe kabinetsperiode is een scheiding van taken. De beoordeling of iemand recht heeft op een uitkering en, zo ja, over de hoogte van de uitkering moet een publieke taak blijven; de uitvoering - uitkering, omscholing, arbeidsbemiddeling - kan worden geprivatiseerd. Verzekeraars, uitzendbureaus en uitvoeringsinstanties mogen elkaar beconcurreren met prikkels om uitkeringsgerechtigden zo efficiënt mogelijk aan een baan te helpen.

Het voorstel van Melkert-De Grave is een hybride compromis. Niet-kiezen tussen een volledig publiek stelsel (zoals het vroeger was) en een volledig geprivatiseerd stelsel, roept herinneringen op aan de stroperigheid van het pre-paarse middenveld. Het CTSV, de toezichthouder op de sociale verzekeringen, heeft het kabinetsplan inmiddels gekraakt. CTSV-voorzitter W.E. Scherpenhuijsen Rom noemde het gisteren in deze krant met zoveel woorden broddelwerk dat zal leiden tot uitvoeringsproblemen, een nodeloos ingewikkelde organisatie en hogere kosten. “Je komt tot de conclusie dat het òf een geheel publiek òf een geheel privaat systeem moet zijn”, aldus Scherpenhuijsen Rom.

OP DIT PUNT BELAND krijgen de Stichting van de Arbeid en de SER actuele betekenis. Zij kunnen een alternatief voorstellen voor de plannen van Melkert-De Grave. Dat zou het 'APK-model' kunnen zijn: een variant op de manier waarop de verplichte autokeuringen zijn georganiseerd. Bij APK-keuringen voert de particuliere sector een publiek verplichte taak uit. De garages moeten zich daarbij houden aan strikt omschreven regels waarop steekproefsgewijs wordt toegezien.

Vertaald naar de sociale zekerheid betekent dit dat uitvoering én beoordeling worden geprivatiseerd. De overheid houdt toezicht op de naleving van de regels en ter bescherming van de rechtszekerheid blijft alleen een beroepsmogelijkheid bij een claimbeoordeling voorbehouden aan een publieke instantie. In deze richting heeft de CEC, de Centraal-Economische Commissie van topambtenaren, zich in haar vertrouwelijke advies aan de kabinetsinformateurs uitgesproken.

Het is van groot belang dat de vertegenwoordigers van werkgevers- en werknemersorganisaties in de Stichting van de Arbeid en de SER elkaar op een soort APK-systeem kunnen vinden. Met dergelijke sociaal-economische hervormingsgezindheid kunnen ze aantonen dat het poldermodel springlevend is.