Friezen ruziën over herdenking

De viering van 500 jaar centraal bestuur roept in Friesland de nodige emoties op. Vanavond organiseren tegenstanders in Jorwert een stille protesttocht tegen de festiviteiten.

LEEUWARDEN, 5 JUNI. Op feesten heeft hij niks tegen en gefrustreerd is hij evenmin. T. Posthuma uit Easterein, raadslid van de Frysk Nasjonale Partij (FNP), vindt eenvoudig dat het móet: een stille tocht als tegenactie tegen het feest Fryslân 500. Posthuma is de initiatiefnemer van de demonstratieve tocht die vanavond vanaf de kerk in Jorwert naar het symbolisch middelpunt van Friesland voert. Daar wordt, al even symbolisch, de as verstrooid van Friese vrijheidsstrijders die het leven lieten in de strijd tegen Albrecht van Saksen. In een toespraak zal worden herdacht dat de overheerser korte metten maakte met het vrije Friesland en tegenstanders liet ophangen. Posthuma: “Dat moet niet als een bevrijdingsfeest worden gevierd, maar als een dodenherdenking herdacht worden.”

Een tegenactie is gewoonweg nodig, klinkt het nuchter. “De viering van 500 jaar centraal bestuur is een ongelukkige keuze geweest van het provinciaal bestuur.” Hoeveel mensen hem zullen vergezellen tijdens de tocht weet hij niet. Hij hoopt op enkele tientallen, maar misschien zijn het er ook meer dan honderd.

De viering van 500 jaar centraal, modern bestuur in Friesland roept uiteenlopende gevoelens op. Woensdagavond meldde een Friessprekende man de koster van de Grote Kerk in Leeuwarden telefonisch dat er binnen een uur een bom zou ontploffen. Hij zei te spreken namens het 'Fries Nationaal Vrijheidsfront', een tot dusver onbekende beweging. Op dat moment waren in de kerk ongeveer 200 mensen aanwezig bij een lezing en een forumdiscussie over 'Friesland staat en macht'. Het congres werd abrupt beëindigd, de politie onderzocht de kerk, maar een bom werd niet gevonden. Twee historici, die aan de forumdiscussie deelnamen, vonden de valse bommelding “humor”. P. N. Noomen van de Fryske Akademy vond een en ander zelfs “bijzonder passend”, omdat het bewees dat de Friezen na 500 jaar nog steeds met elkaar overhoop liggen.

Fryslân 500, dat met tal van festiviteiten gepaard gaat, was van meet af aan omstreden. De Friese commissaris van de koningin, L. Hermans, had vorig jaar schoon genoeg van de twijfel en het cynisme dat de viering bij velen opriep. Hij riep de statenleden die vraagtekens zetten bij een miljoen gulden subsidie voor het feest, trots te zijn op hun geschiedenis.

Het jaar 1498 is een omstreden jaartal in de Friese geschiedenis. In dat jaar kwam Friesland onder het gezag van een vreemde heer, de hertog van Saksen. Hij onderwierp de Friezen en maakte een einde aan de Friese vrijheid, die bestond uit een wanordelijke vetemaatschappij, die het gewest meer schade dan gewin bracht. Dat vinden althans de voorstanders van de viering. Zij menen dat Albrecht van Saksen de Friezen rust schonk doordat hij een einde maakte aan de onderlinge twisten tussen Vetkopers en Schieringers. Tegenstanders schamperen dat geen volk het in zijn hoofd haalt de onderwerping van een vreemde dictator te vieren, die het volk bloedig onderdrukte. Prof. dr. A. Feitsma, emeritus hoogleraar Friese taal en letterkunde aan de Vrije Universiteit, zei tijdens het deze week gehouden historisch congres geschokt te zijn over het feest. “Het provinciaal bestuur schoffeert op deze wijze Friezen die aan de traditie en identiteit van de Friese vrijheidstraditie hechten.” Volgens Feitsma was het beter geweest om 26 september 1345 als uitgangspunt te nemen voor een viering. In dat jaar sloegen de Friezen bij Warns/Stavoren een aanval van de Hollandse graaf Willem IV af, onder het motto “Leaver dea as slaaf' (Liever dood dan slaaf). Feitsma heeft een tegenbeweging opgezet genaamd 'Fryslân 2000+', die onderstreept dat Friesland langer dan 500 jaar bestaat en ook na het jaar 2000 zal blijven bestaan. Er zijn inmiddels 5.000 kleine, gele stickers verspreid. Volgens Feitsma maakte Van Saksen geen einde aan “chaos”. “De vetemaatschappij in de toenmalige Friese samenleving was beslist geen wanordelijke bende, maar bracht juist evenwicht.”

Posthuma vindt de bommelding een “hele kwalijke zaak”. “Ik wil gewoon tegengas geven aan de viering.” Op 20 juni, de dag waarop de Friezen worden opgeroepen massaal een vlaggengroet te brengen aan de rest van Nederland, hangt de Friese vlag bij Posthuma halfstok. Als eerbetoon aan de dood van Friese vrijheidsstrijders.