Apen kunnen geen rondjes tekenen; Tentoonstelling van apekunst

Creatieve expressies van mensapen t/m 14 juni in Museum De Rietgors, Markt 2, Papendrecht. Inl. (078) 615 86 95.

Rond 1875 woonde in de dierentuin van Berlijn een aap die een kunstenaar bleek te zijn. Hij speelde vaak met het zoontje van de directeur. Toen de zoon een keer aan het tekenen was, ging de chimpansee hem nadoen. Zo kwamen de mensen erachter dat apen kunnen tekenen.

Inmiddels komt het wel vaker voor dat apen in dierentuinen mogen schilderen. Het museum De Rietgors in Papendrecht heeft een tentoonstelling gemaakt van deze apenkunst. In het museum hangt werk van gorilla's, orang-oetangs, chimpansees en bonobo's.

“Ze zijn niet mooi, hoor”, waarschuwt Ignace Schretlen van tevoren. Schretlen heeft de tentoonstelling samengesteld. Hij is huisarts en kunstenaar. Als hobby bestudeert hij kinder- en apentekeningen. De apenkunst in het museum is inderdaad lelijk: rommelige vlekken en veel gekras. Je denkt al snel: Dat kan mijn kleine zusje ook.

Schretlen wil ook niet laten zien dat apenkunst mooi is. Hij wil laten zien dat de tekeningen precies lijken op die van je kleine zusje. Volgens hem hoef je tekenen namelijk niet te leren. Het zit gewoon in je bloed. Omdat apen heel erg op mensen lijken, zit het ook in hun bloed.

Op de tentoonstelling hangen ook een paar peuter-tekeningen om te vergelijken. Maar die lijken helemaal niet op de apenkunst. Ze zijn veel mooier. Dat komt volgens Schretlen omdat apen de kwast niet goed kunnen vasthouden. Verder kunnen ze geen rondjes tekenen. Een simpel poppetje is dus al veel te moeilijk. Mensen leren bovendien heel snel om mooier te tekenen. Terwijl apen altijd hetzelfde blijven doen. Een bejaarde chimpansee schildert nog even slecht als een kleuteraap.

Apen kunnen dus wel schilderen, maar niet zo goed. Toch rotzooien ze niet zomaar wat aan. Wetenschappers hebben proeven genomen met papier waarop lijnen en vierkantjes waren getekend. Als de apen op het papier gingen schilderen, hielden zij rekening met die figuurtjes. Ze trokken bijvoorbeeld lijnen van het ene vierkant naar het andere. Hieruit bleek dat ze bewust een tekening maakten.

Verder is het al heel bijzonder dat een aap de moeite neemt om iets te schilderen. Hij zou ook gewoon de pot verf tegen de muur kunnen smijten. Maar nee, apen zijn juist hele ijverige en preciese kunstenaars. Ze vinden het geweldig om te schilderen. Met een van de schilderijen was de kunstenaar zo druk bezig, dat hij dwars door het papier heen ging.

Van deze aap, Mano uit Diergaarde Blijdorp, zijn trouwens de mooiste schilderijen op de tentoonstelling. Hij schilderde ze in de jaren zestig. Mano is nu dood. Misschien wordt hij nu alsnog beroemd. De schilder Van Gogh werd ook pas beroemd na zijn dood. Toen hij nog leefde, vond iedereen zijn schilderijen vies geklieder.

    • Wilfred Takken