'Paars II snel dichterbij'; Akkoord over referendum burgemeester

DEN HAAG, 4 JUNI. Gemeenten krijgen de mogelijkheid raadplegende referenda te organiseren over de keuze van een burgemeester. Met dit akkoord tussen PvdA, VVD en D66 is gisteren een belangrijke stap genomen voor de vorming van een volgend paars kabinet.

D66 heeft de invoering van een rechtstreeks door de bevolking te kiezen burgemeester steeds een 'punt van eminent belang' genoemd voor de toetreding tot dat kabinet. D66-onderhandelaar De Graaf zei gisteren dat “we nu verloofd zijn”. De informateurs lieten via hun woordvoerder weten dat de vorming van een nieuw kabinet nu “in een stroomversnelling” was geraakt.

Overigens betekent het akkoord van gisteren niet dat er nu een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester komt, noch dat er wordt geëxperimenteerd met zulke verkiezingen. De uitkomst van het raadplegend referendum zal niet bindend zijn voor gemeenteraad of rijk.

Het akkoord van de drie fracties houdt verder in dat de gemeenteraad een grotere rol gaat spelen bij de keuze van een burgemeester. In plaats van een vertrouwenscommissie die een voordracht aan de minister doet, bespreekt straks de hele gemeenteraad de mogelijke kandidaten. De gemeenteraad kan vervolgens het lijstje met kandidaten in een raadplegend referendum voorleggen aan de bevolking.

Ook is besloten het artikel over de benoeming van een burgemeester uit de Grondwet te halen. In plaats daarvan wordt het artikel opgenomen in de Gemeentewet. Deze wet kan gemakkelijker worden gewijzigd dan de Grondwet. VVD-onderhandelaar Bolkestein, wiens partij geen voorstander is van de gekozen burgemeester, onderstreepte dat deze overheveling “een neutrale ingreep” is. Er is immers niet afgesproken het artikel te veranderen. Een staatscommissie zal zich buigen over de mogelijkheden en gevolgen van een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester. Maar de fracties willen zich niet binden aan de bevindingen van die staatscommissie.

D66'er De Graaf zei te verwachten dat er steeds meer raadplegende referenda gehouden zullen worden. “Elke keer als er een nieuwe burgemeester moet komen, zal er in de gemeenteraad discussie zijn over de vraag of er een referendum moet komen.” Hij denkt dat gemeenteraad en minister moeilijk aan de uitkomst daarvan voorbij kunnen gaan.

Besprekingen tussen de fractiespecialisten over bezuinigingen op Defensie liepen gistermiddag vast. De werkgroep die op verzoek van de onderhandelaars Wallage, Bolkestein en De Graaf voorstellen voor bezuinigingen moet doen, ging kort nadat zij voor het eerst bijeen was gekomen alweer uiteen. PvdA en D66 willen op de krijgsmacht een half miljard tot een miljard gulden bezuinigen. De VVD wil daar alleen over spreken als ook op Ontwikkelingssamenwerking wordt bezuinigd, maar dat willen de andere twee partijen weer niet, zo zeiden bronnen rond de werkgroep. De specialisten zullen zich nu tot hun fractievoorzitters wenden voor nadere instructies. De informateurs zouden vandaag onder meer spreken over sport, de verhouding tussen minister en staatssecretaris en milieu en ruimtelijke ordening.