Kinderspelletjes voor op reis; Handleiding voor de achterbank

Op vakantie. Achthonderd kilometer lang kinderen op de achterbank. Ongeduld, verveling, janken, vechten, zweet, irritatie. Waarschuwing op waarschuwing. Moeder sust. Vader haalt uit, verliest de macht over het stuur en zo komt het gezin dan toch nog in de krant. Is dat nu allemaal nodig? Nee. De moderne ouder ontwikkelt een totaal-amusementspro gramma dat de hele vakantiereis voldoet. Aan de vooravond van de lange hete zomer van '98 volgt hier een Handleiding voor de Achterbank.

Voor het gemiddelde ouderpaar dat per auto op vakantie gaat, is er voor aanvang van de rit nog héél wat te doen. Een reisvullend amusementsprogramma voor uw dreinende twee-, drie- of viertal op de achterbank draai je niet in een achternamiddag in elkaar. Om de voorbereidingen zo soepel mogelijk te laten verlopen, brengen we een grove driedeling aan in het amusementaanbod:

1. bandjes/cd's

2. cadeautjes

3. spelletjes

Wat betreft bandjes en cd's: voor het draaien van kindermuziek geldt een belangrijke waarschuwing, met name bedoeld voor jonge ouders die voor het eerst op pad gaan (de anderen hebben hun les na één vakantie geleerd): neem een GROTE collectie geluidsdragers mee. Kinderen hebben een tolerantie voor telkens dezelfde deuntjes die een factor tien boven de onze ligt. Ik heb op de terugweg uit Denemarken drie extra stops moeten maken om althans tijdelijk aan Bert en Ernie te kunnen ontvluchten. En dat was dan nog het allerbeste wat ik op het gebied van reisbandjes ken: “Panne, panne, panne, pech, pech, pech/als we maar geholpen worden/komen we hier nooit meer weg...” Meesterlijk, de eerste tien keer. Daarna wordt het minder.

Suggestie voor mensen met een beetje geluidsapparatuur thuis: laat ieder gezinslid een eigen verrassingsbandje maken, met verhaaltjes - bedacht of voorgelezen - muziekjes en flauwekulgeluiden.

Komen we bij de cadeautjes: schaf per kind een reeks kleine cadeautjes aan waarvan er bijvoorbeeld elke twee uur één opengemaakt mogen worden. Een paardenmiddel, maar heel veel toegepast, vooral in de vorm van een zelfgemaakte lap met talloze vakjes. Dat 'patchwork' is over de leuning van de voorste stoelen gedrapeerd en hangt de kinderen dus 'in het gezicht'. Uit de vakjes mag om de zoveel tijd iets genomen worden.

Het spreekt vanzelf dat het effectief is de geschenken een knutsel- of kleurkarakter te geven, zodat ze meteen ingeschakeld kunnen worden bij het vervolg van de reis. Voor boekjes geldt dat maar mondjesmaat, want de meeste kinderen (en volwassenen) kunnen niet goed tegen lezen in auto of bus.

De onderwegspelletjes zijn onder te brengen in zes families: de kijk- en roep-spelletjes, de Pim-Pam-Pet-achtigen, de quiz-spellen, de taalspelletjes, het raden-maar-complex en de flauwekul-spelletjes.

Kijk- en roepspelletjes Hebben direct te maken met wat er onderweg te zien valt. Eindeloos zijn de variaties op 'wie ziet het eerst een...': reiger/ gele M van bekende fastfoodketen/ paard/ bepaald automerk/ rode auto met een baarddrager achter het stuur/ wolk in de vorm van Europa/ ANWB-plaatsnaam met een B erin, enz.

Een meer geavanceerde variant is de Auto-Bingo, waarbij iedereen een stuk karton krijgt met pakweg tien hokjes, waarop de te spotten objecten zijn geschreven of getekend. Heeft als voordeel dat per kind de moeilijkheidsgraad kan verschillen. Wie het eerst z'n kaart vol heeft, heeft gewonnen. Vereist enige voorbereiding en nadenken over de spelregels.

Dan is er Kijk! Een letter! Ieder kind krijgt een letter waar het naar uit moet kijken. Ofwel letterlijk, op borden of gebouwen, ofwel (voor de kleineren) indirect, door iets aan te wijzen dat begint met de bewuste letter. Dit spel heeft het in zich na een paar minuten uit te groeien tot een erg goed flauwekul-spel (zie aldaar), want het kind dat de H heeft zal na huis, hemel (knap!), hok en heuvel z'n toevlucht zoeken tot 'hele grote vrachtwagen' of 'halve gare idioot'. Die krijgt dan wat Berend Boudewijn heel vroeger de 'Gevatheidsprijs' noemde.

Ten slotte, over de Kijk-en-Roep-familie: Hoedt u voor kleine kinderen die per se ook in de auto 'Ik zie ik zie wat jij niet ziet' willen spelen, want 'Het is geel' en het ligt inmiddels twee kilometer achter u. Wees ook voorzichtig met de vraag 'wie weet er nog een leuk spelletje': de kans is aanwezig dat uw kind 'stoelendans' oppert.

Pim Pam Pet-spellen Kinderen vanaf een jaar of vier kunnen vaak al meekomen met opdrachten als 'Noem een vogel die begint met een ...M!' De moeilijkheidsgraad is prima aan te passen, van 'Meisjesnaam' tot 'Aziatische hoofdstad'. Met drie jonge gymnasiasten achterin is het een genot om naar een Romeinse veldheer met een C te vragen. (Bijna alle Romeinse veldheren begonnen met een C).

Een mooie variant stond op Internet, afkomstig van twee wat oudere kinderen, die altijd 'Ik Weet Het Beter' spelen: twee teams, waarvan er één het onderwerp noemt, met de letter erbij. Bv groenten met een V. Dan moeten de teams tegen elkaar opbieden, wie er het meeste denkt te weten. Tot één team zegt 'Doen jullie het maar': lukt het, dan krijgen de 'noemers' punten, lukt het niet, krijgen de 'lafaards' punten. Dit komt al dicht bij:

Quiz-spellen Daar komt natuurlijk geen einde aan. Grootste moeilijkheid, zelfs bij gelijke leeftijden, zijn de verschillende terreinen waarop mensen kennis bezitten. Het handigst is om per kind bijvoorbeeld tien geschikte vragen te stellen. Tip: de niet-vragenstellende ouder 'weegt' de vragen en de antwoorden, en kent navenant punten toe. Heeft het grote voordeel dat je ze allemaal gelijk kunt laten eindigen.

Taalspelletjes We gaan ervan uit dat in de auto geen pen en papier gebruikt kunnen worden. Hier volgen een paar geschikte spreektaal-spellen: woordketting (autostoel-stoelpoot-poot aarde-aardewerk-werkbank-enz).

Leentje Leerde Lotje Lopen (zinnen vol woorden die met dezelfde letter beginnen: makkelijker dan je denkt!).

Ieder Zijn Woord: iemand begint een zin, nummer twee geeft tweede woord en zo verder. Mooie zinnen komen in het vakantie-album.

Ieder Zijn Verhaal: iemand begint een verhaal, breekt na een paar zinnen af, nummer twee geeft vervolg.

Doorpraten: iemand moet een minuut lang zonder pauze of aarzeling over een bepaald onderwerp praten. Of de tijd wordt gemeten: wie kan dat het langst (op de BBC-radio doen ze dat professioneel al zestig jaar!).

Geen Ja, Geen Nee: de klassieker aller praat/taalspelletjes. Het kind mag op vragen van alles antwoorden, behalve ja en nee. Houden kinderen vrij lang vol en zij kunnen ook hun ouders in de luren leggen! Bedenk sowieso bij welke spelletjes ú eens het slachtoffer kan zijn, dat waarderen kinderen enorm. Als variant op geen ja/geen nee kunnen natuurlijk ook andere woorden verboden worden.

Ten slotte, Grote Eikel: niet het makkelijkste taalspel, wel erg leuk. Met de letters van passerende nummerborden woorden maken. 'Grote Eikel-92-Niet Normaal'. Het is verbluffend hoe lastig het is dit spel niet-scabreus te spelen.

Het Raden Maar-complex U kunt natuurlijk voor vertrek een boekje met 2.000 raadsels op de kop tikken, dan zit u tot de grens goed, maar zelf houd ik er niet van.

Een heel mooi raad-spel, op alle niveaus te spelen, is Dieren Raden, ook wel Mensen Raden. Iemand neemt een pinguïn in gedachten of buurvrouw Jeanette, en de anderen moeten er met ja/nee-vragen achter zien te komen om wie of wat het gaat: 'Is het een vrouw? Ja. Is papa vorige week nog met haar naar bed geweest? Ja. Is het buurvrouw Jeanette? Ja.' Einde vakantie. Leuk spel. Het geeft bovendien vrij nauwkeurig aan hoe ver uw kinderen zijn met bepaalde denk- en redeneervaardigheden. Dit spel kan sommige ervan zelfs aanscherpen of tevoorschijn roepen. In een vakantietips-boekje vond ik het aloude 'Liedje Klappen' - ritmisch een liedje klappen, kind moet raden wat het is - wat zelfs voor volwassen een hopeloos moeilijke taak is. Lukt nooit!

Flauwekul-spelletjes Ik heb eens goud aangeboord met 'Rare Scheldwoorden Verzinnen'. Om de beurt iets mooi lelijks tegen een ander roepen. Kan een jurylid dan weer punten voor geven. Een mooi gezongen onzin-spel is 'Ik Zag Twee Beren', waarop ieder om de beurt een eigen variant moet maken: twee haaien die samen snaaien, twee autobussen die samen kussen, kinderen zijn er vaak erg goed in.

Ten slotte een kinderpartijtjes-spel dat met enig overleg ook wel in de auto kan: Dingen Voelen. Kind geblinddoekt, krijgt lucifersdoosje of paperclip of pepermuntje in handen, moet raden wat het is. Als het goed is, mogen ze het opeten. Na een paperclip worden ze heel rustig.

Tot zover de heenreis. U heeft de hele vakantie de tijd om u voor te bereiden op de terugreis.

Informatie: INFORMATIE

Een fraai kalenderachtig boekje van uitgeverij Piccolo belooft '100 vakantiespelletjes voor ukkepukken'. Het zijn er inderdaad honderd, met mooie illustraties, maar ik werd erg zenuwachtig van het consequente gebruik van het woord 'ukkepuk' waar 'kind' bedoeld werd. Van de honderd spelletjes zijn er trouwens welgeteld zes geschikt voor in de auto. De rest is knutsel- en beweeg-werk, wél prima voor op het vakantie-adres zelf.

Marlou van Paridon schreef 'Op vakantie met baby's en kleuters' ƒ 19,90 Uitgeverij Wereldbeeld, ISBN 90 6611 485 1, dat voor ons doel nauwelijks geschikt is: voor in de auto geeft zij slechts de tip muziek te draaien. Dit boek is echt bedoeld, en ook handig, voor mensen die met kleine kinderen verre reizen maken. 'Toen Joep twee jaar was en Leo anderhalf hebben we ze meegenomen naar de Dominicaanse Republiek'. Zij liever dan ik, maar het kán in elk geval wel, blijkt in dit boekje.

Ouders On Line (www.ouders.nl) looft een Internet-prijsje uit voor de vader of moeder die met de origineelste tip tevoorschijn komt voor achterbankvermaak. Er zit een enkel echt origineel idee bij, maar negentig procent van de inzenders geeft een variant op een van de Grote Drie Tips: kadootjes, muziek maken en 's nachts rijden.

Eén raad neem ik letterlijk over, allicht de meest geneeskrachtige, na een volle bladzijde pogingen tot gezellig-doen: 'Als onze twee kinderen bij het reizen weer beginnen te etteren, stop ik ze altijd twee minuten in de kofferbak. Dit werkt zeer goed waardoor de rust in de auto terugkeert. Zorg wel voor een ruime gezins-auto'. Hartelijk dank, meneer Korten uit Roggel!

Het beste boekje voor quiz-spellen is 'Knap Stom, over nitwits & allesweters' van Jeroen van Merwijk. Aramith Uitgevers, Bloemendaal 1991.

    • Erik van Muiswinkel