In de vier grote steden leven ten minste 40.000 illegalen

ROTTERDAM, 4 JUNI. In de vier grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht verblijven ten minste 40.000 illegalen. Het werkelijke aantal illegalen is vermoedelijk tweemaal zo hoog, omdat bij het onderzoek is uitgegaan van beperkte gegevens van de politie.

Tot die conclusie komt een groep onderzoekers van de Erasmus Universiteit in twee rapporten die vandaag zijn verschenen onder de titel 'De ongekende stad'. Het onderzoeksteam, bestaande uit drie sociologen, een antropoloog en een statisticus, staat onder leiding van G. Engbersen, hoogleraar in de sociologie van de verzorgingsstaat.

Illegalen raken steeds meer uitgesloten van werk en voorzieningen. Dat levert gevaren op voor de volksgezondheid door overdraagbare en niet-onderkende besmettelijke ziekten en doordat deze immigranten een beperkte toegang hebben tot de gezondheidszorg. Een aantal zoekt dan zijn heil in 'overlevingsscriminaliteit'. Het nieuwe, meer restrictieve beleid is vooral symbolisch. Het beleid blijkt slecht gehandhaafd te kunnen worden en brengt maatschappelijke risico's mee, aldus de onderzoekers.

Door de ondervertegenwoordiging van vrouwen, kinderen en ouderen in de bestanden van de politie waarop zij zich baseren, moet het aantal illegalen veel hoger zijn dan 40.000. Verder zijn Oost- en West-Europeanen niet meegeteld en is het onderzoek alleen gericht op gegevens van de politie uit de vier grote steden.

Als het gaat om 40.000 illegalen vormen zij 7,3 procent van de totale migrantenpopulatie in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Is dit aantal tweemaal zo hoog, hetgeen uit ander onderzoek blijkt, dan verblijft één op de zeven vertegenwoordigers van etnische minderheden hier illegaal. Het gaat voornamelijk om jongere mannen, en hun aantal groeit.

De kans dat illegalen worden aangehouden is klein, want de verschillende diensten van de politie werken bij de opsporing langs elkaar heen.

Pagina 3: Grote markt voor valse documenten

Agenten moeten zich houden aan vage instructies en zij mogen alleen tot aanhouding overgaan als zij concrete aanwijzingen hebben dat betrokkenen hier illegaal zijn. Volgens de onderzoekers kunnen die illegalen het moeilijkst het land worden uitgezet die zich schuldig maken aan criminaliteit, want zij ontdoen zich van hun identiteitspapieren. Ook wordt er veel gewerkt met valse documenten, sofi-nummers en ziekenfondskaarten. In de Amsterdamse Bijlmer is een kleine industrie ontstaan om valse papieren te maken en te verkopen.

In Rotterdam en Amsterdam zijn de problemen met illegalen groter dan in Den Haag of Utrecht, aldus de onderzoekers. Uit gegevens van de politie blijkt dat relatief veel Noord-Afrikanen worden aangehouden, van wie niet altijd duidelijk is of zij Algerijnen of Marokkanen zijn. Bij kleine criminaliteit zijn veel Zuid-Amerikanen, West- en Oost-Europeanen en Afrikanen betrokken maar weinig Surinamers en Turken. Ernstige delicten zijn vooral bij Turken en Aziaten aanleiding hen aan te houden. Bij handhaving van de Opiumwet gaat het relatief vaak om Surinamers en West-Europeanen. In 1995 werden in Amsterdam twee keer zoveel illegale Marokkanen aangehouden dan Turken en in Rotterdam tien keer zoveel, vooral op verdenking van misdrijven.

De ineffectiviteit van het Nederlandse vreemdelingenbeleid wordt deels veroorzaakt door de rol die etnische gemeenschappen spelen. Deze stimuleren de overkomst van illegale migranten, concluderen de onderzoekers. Familieleden, vrienden en bekenden komen heel gemakkelijk de grens over. Anderen laten hun toeristenvisum verlopen nadat ze legaal het land zijn binnengekomen.

Recente maatregelen die genomen zijn tegen het verblijf van illegalen, zoals het uitwisselen van bestanden en de Koppelingswet die per 1 juli van kracht wordt, werken 'verafhankelijking' van directe familie en landgenoten in de hand maar daarnaast ook een proces van informalisering en criminalisering van verblijfsstrategieën, aldus het rapport.

De vraag is hoe lang familie en vrienden bereid zijn illegalen op te vangen nu de toegang tot officiële voorzieningen minder gemakkelijk wordt. Om solidair te zijn met sommige illegalen zullen andere worden uitgesloten. Zo ontstaan informele vormen van uitsluiting binnen etnische gemeenschappen, waardoor de gedupeerden worden gedwongen 'ondergronds' te gaan en hun toevlucht te zoeken op illegale markten voor arbeid, huisvesting en documenten. Die markten werken volgens de onderzoekers uiterst selectief.

Het team onderzoekers van de Erasmus Universiteit komt aan zijn schatting van het aantal illegalen door onderzoeksmethoden die worden gebruikt in de biologie. Op een plek aan een meer worden vissen gevangen, gemerkt en teruggegooid. Op een tweede plek wordt op een later tijdstip weer gevangen en geregistreerd hoeveel vissen voor het eerst en hoeveel vissen voor de tweede keer in de netten zitten. Op grond van die gegevens kan dan een schatting worden gemaakt van het aantal vissen dat twee keer niet gevangen is.

    • Willebrord Nieuwenhuis