Hèt huwelijk

Nauwelijks is het klokgelui na de kerkelijke inzegening van het huwelijk tussen prins Maurits en Marilène van den Broek verstomd of het gekissebis over deze op zich prachtige oecumenische viering is al begonnen. Pastoor Oostvogel wordt gegispt door kardinaal Simonis en krijgt met dominee Ter Linden kritiek over de eucharistieviering, die zij samen zouden hebben uitgesproken. Er is voorts kritiek op de deelname van niet-katholieke leden van het koninklijk huis aan de eucharistieviering.

In de katholieke orthodoxie worden de woorden van Jezus, uitgesproken bij het Laatste Avondmaal: 'dit is mijn lichaam' respectievelijk 'dit is mijn bloed', letterlijk opgevat. Mattheüs, Marcus en Lucas geven in de oorspronkelijke Griekse koinètekst: touto ESTIN (is) to sooma mou enzovoorts. Daar lijkt geen speld tussen te krijgen. Conform de oude scholastieke filosofie leidde dit tot de leer van de 'transsubstantiatie'. Brood en wijn zouden door de woorden van Jezus veranderd zijn in Zijn Lichaam en Bloed. In deze verouderde filosofie zou de substantie (letterlijk dat wat onder iets staat, er aan ten grondslag ligt) het wezen van iets uitmaken en los staan van alle uiterlijke verschijnselen, de accidenten. De substantie van iets zou aldus kunnen veranderen zonder dat dit uiterlijk waar te nemen is.

Dat deze opvatting onhoudbaar is, was voor Luther reeds duidelijk. De woorden van Jezus kunnen niet anders dan een symbolische betekenis hebben gehad in de zin van: dit betekent, dat ik mijn lichaam en bloed offer tot behoud van allen, die in mij geloven. En volgens Lucas spoorde hij de apostelen aan om dit te herhalen te zijner gedachtenis.

Behalve het feit dat deze opvatting over transsubstantiatie in strijd is met de natuurwetenschappelijke wetten en ervaring, zijn nog andere redenen aan te geven, waarom Jezus deze woorden nooit letterlijk bedoeld kan hebben. Immers ieder beschaafd mens keurt kannibalisme af en het drinken van iemands bloed wordt slechts als een pejoratieve uitspraak gebruikt in de zin van : ik kan zijn bloed wel drinken. En hoe kan Jezus, die lijfelijk aanwezig was, de substantie van zijn lichaam aan dit brood hebben gegeven? Het is onbegrijpelijk dat katholieke dogmatici, die toch niet verstoken kunnen zijn van gezond verstand en enige natuurwetenschappelijke scholing, aan een dergelijk dogma kunnen blijven vasthouden. Zolang Rome dit doet, zal van een waarlijke oecumene nooit sprake kunnen zijn.

Pastoor Oostvogel heeft een prachtige formulering gekozen door bij het breken van het brood de woorden 'dit is mijn lichaam', direct te laten volgen door 'mijn leven, gebroken voor jullie'. Hij prees iedereen gelukkig die genodigd is aan de tafel des Heren en zei: 'Het is Pinksteren en in die geest van vrijheid en eigen geweten is er maar één Gastheer.'

Het is goed dat meerdere leden van het koninklijk huis aan deze eucharistieviering hebben deelgenomen. Het neemt iets weg van de 'treurigheid van later', zoals dominee Ter Linden de kerkelijke schisma's noemde en het bevestigt het feit, dat dit Huis symbool is voor de eenheid van ons volk.