Exploitatie onroerend goed moet financiers HSL lokken

Het kabinet probeert inhoud te geven aan zijn belofte het bedrijfsleven te betrekken bij de aanleg en exploitatie van de hogesnelheidslijn.

DEN HAAG, 4 JUNI. Met het exploiteren van spoorlijnen is naar alle waarschijnlijkheid nauwelijks droog brood te verdienen. Hoe krijg je bedrijven dan zo ver dat ze in een spoorlijn willen investeren? Met dat probleem worstelt het ministerie van Verkeer en Waterstaat al enige jaren. In de begroting voor de hogesnelheidslijn is een bijdrage van bedrijven voorzien van 1,8 miljard gulden, maar tot dusverre hebben zich geen kandidaten gemeld.

De laatste maanden is sprake van een nieuw initiatief van het departement. De gedachte is nu dat de exploitatie van de spoorlijn wellicht kan worden gekoppeld aan winstgevende activiteiten, zoals het exploiteren van winkels, kantoren, parkeergarages, stations en ander onroerend goed. Voor zo'n samenhangend pakket zou wellicht wél belangstelling bestaan bij het bedrijfsleven.

De ministeries van Verkeer en Waterstaat, VROM en Economische Zaken presenteren daarvoor morgen een zogeheten position document. Globaal zetten ze daarin de mogelijkheden uiteen voor het bedrijfsleven bij het HSL-project. Met nadruk spoort het kabinet ook de bedrijven zelf aan met suggesties te komen, zodat de overheid daarmee rekening kan houden tijdens de rest van het project.

Het kabinet heeft de afgelopen week via advertenties in internationale dag- en weekbladen, zoals de Wall Street Journal, Financial Times en Economist, al gepoogd zoveel mogelijk ruchtbaarheid te geven aan het document. Bedrijven hebben tot 17 juli de tijd om te reageren.

De bedoeling is dat het kabinet vervolgens nog voor het einde van het jaar een besluit neemt over de onderdelen die via een aanbestedingsprocedure aan het bedrijfsleven worden overgelaten. Eind 1999, begin 2000 zou dan met de bouw moeten worden begonnen. De opening van de lijn is voorzien in 2005.

Ambtenaren die het document hebben helpen voorbereiden zijn vol vertrouwen dat er veel animo zal zijn bij bedrijven, vooral onder aannemers en banken. “Er zijn volop mogelijkheden voor de bedrijven”, aldus een ambtenaar. “Voor bedrijven die graag een spoorbaan maken of vervoerder willen zijn, maar ook voor telecomexploitanten. Het is een innovatieve manier om samen te werken. De bedrijven zullen ook een eigen inbreng willen hebben bij de ontwerpfase. Zoiets is echt nieuw, een spannend avontuur.”

De reden dat Den Haag graag het bedrijfsleven bij de hogesnelheidslijn inschakelt, vloeit volgens het document niet voort uit geldgebrek, maar uit de gedachte dat het bedrijfsleven sommige dingen gewoon beter en efficiënter kan doen dan de overheid. Mocht het niet lukken private financiering aan te trekken, dan zal die 1,8 miljard overigens alsnog uit rijksmiddelen moeten worden betaald. Daar is nu nog geen dekking voor. Hetzelfde geldt voor de Betuwelijn.

Met veel dingen zullen de bedrijven zich overigens niet meer kunnen bemoeien. Zo zijn wijzigingen in het tracé niet meer mogelijk. Dat ligt sinds dit voorjaar vast, al kon er officieel nog tot vandaag beroep tegen worden aangetekend bij de Raad van State.

In het document wijst het kabinet de bedrijven vooral op de kansen op de HSL-stations in en om Amsterdam (CS, Zuid/WTC en Schiphol), Rotterdam en, in mindere mate, Den Haag en wellicht zelfs Breda. Deze zullen naar verwachting alle grondig worden gerenoveerd en uitgebreid ten behoeve van de hogesnelheidsverbinding.

Daarnaast ziet het kabinet mogelijkheden voor bedrijven om deel te nemen aan de bouw van het tracé en de exploitatie ervan. Het document laat echter in het midden hoe bedrijven inkomsten zouden kunnen genereren nadat ze eenmaal een bijdrage hebben geleverd aan de investeringen. Het document verheelt evenmin dat de overheid bovendien enkele voorwaarden stelt. Zo zal de spoorbaan bij voorbeeld van beton moeten worden en zal die, wanneer de treinen eenmaal lopen, ook gebruikt mogen worden door binnenlandse snelle treinen.

Het consultation document bevat echter ook enkele zeer concrete voorstellen voor particuliere deelneming, die vooral afkomstig zijn van de betrokken gemeenten. Het meest specifiek is de gemeente Rotterdam, die bedrijven oproept te komen met plannen voor een nieuwe parkeergarage voor vijfduizend auto's en voor een nieuw, veel hoger complex op de plaats van het huidige Centraal Station. Amsterdam wil onder meer een nieuw busstation aan de IJ-kant van het Centraal-Stationscomplex.