Tachtig bankiers boos op Russen

Eén vergadering met tachtig buitenlandse bankiers ondermijnde de positie van de Tokobank, parel van het Russische bankwezen. De druppel was de schrikbarende nonchalance van de Russen. Gevolg: een peilloze financiële crisis en paniekvoetbal van president Jeltsin. Een reconstructie.

MOSKOU,3 JUNI. Ruim tachtig buitenlandse bankiers maakten de vrijdag na Hemelvaart de gang naar de kantoortoren van de Tokobank, pal naast het Witte Huis op de oever van de Moskva. Aandeelhouders waren zij, maar op dat moment vooral: schuldeisers. In totaal hadden ze met hun tachtigen 320 miljoen dollar in de Tokobank gestoken. De klemmende vraag was: zouden ze daar ooit nog wat van terugzien?

Aanvankelijk was de stemming opgewekt. Er werd geparodieerd op het woord toko. “Hoe gaat het met jouw toko?” Bankiers onder elkaar, die één ding gemeen hadden: vertrouwen in de Russische economie en in Ruslands Centrale Bank, met aan het hoofd de onverschrokken Sergej Doebinin. Doebinin had op 8 mei, aan de vooravond van de jaarvergadering van de Europese Bank voor Ontwikkeling en Reconstructie (EBRD) bij de Tokobank ingegrepen. Radicaal.

De directie was voor twee maanden opzij geschoven; de Centrale Bank zelf zou orde op zaken stellen om de ineenstorting van de Tokobank te voorkomen.

De coup was voor de Rusland-beleggers een steen in de vijver. Was de Tokobank niet de modelbank van Rusland? Solide, niet de grootste, maar wel met een vermogen van meer dan een miljard dollar. Nummer 16 in de Russische banken-toptien. De eerste die er in 1994 in slaagde de EBRD te interesseren voor directe deelname.

“De Tokobank is de reageerbuis voor de ontwikkeling van het Russische bankwezen', juichten de experts. De Wereldbank nam Toko op in haar speciale programma om risico's af te dekken, waarop de buitenlandse commerciële banken met kredieten over de brug kwamen.

De kentering kwam toen Coopers & Lybrand begin mei bij het controleren van de jaarrekeningen (17 miljoen dollar verlies in 1997) ontdekte dat de bank “serieuze liquiditeitsproblemen” had. Met andere woorden: op instorten stond. Doebinin van de Centrale Bank overtuigde de jaarvergadering van de EBRD in Kiev ervan dat een snelle ingreep de enige oplossing was: Wat voor indruk zou het maken als de veelgeprezen Tokobank onderuit ging! De Aziatische crisis, die “de best presterende 'emerging market' ter wereld van 1997” onderuit had gehaald, dreigde haar tol te eisen onder de Russische banken. Als de Tokobank zou vallen, zou dat het vertrouwen van de investeerders ondermijnen, en een hele serie banken in haar val meesleuren. De Tokobank mocht dan wankelen, had de afbetaling van een lening van 20 miljoen dollar gemist, en dreigde er eind mei eentje van 65 miljoen te gaan missen, maar de Centrale Bank stond nu garant dat alles goed zou komen. “De crediteurenvergadering van vrijdag 22 mei was een uitgelezen kans voor de Russen om zich ten overstaan van tachtig buitenlandse banken van hun beste kant te laten zien”, zegt Maarten van den Belt, directeur Moskou van de Oostenrijkse Raiffeisenbank RBA. Maar wat gebeurde er?

Pagina 19: 'Laconieke Russen veroorzaakten zelf wantrouwen'

Om te beginnen was de EBRD-man er niet. De tienprocents-aandeelhouder bleek nog in Londen te zitten. Kon niet op tijd een visum krijgen! De buitenlandse bankiers keken de interim-directie verwijtend aan, maar die merkte op: “Wij gaan niet over visa.”Dat was waar, maar de wrevel was gewekt, de toon gezet. “De rest van de vergadering was een grote spraakverwarring”, zegt van den Belt. De Russen deden wat voorstellen, en vroegen om suggesties. Maar daar waren al die bankiers niet voor gekomen, die hadden concrete resultaten van een maand crisismanagement verwacht.

Sommige aandeelhouders waren “witheet aangelopen”, vertellen de deelnemers. Het vloeken op die arrogante klote-Russen was niet van delucht. In de pers verschenen gekuiste uitlatingen: “Dit was niet het sterke signaal waarop we zaten te wachten”, zei een aandeelhouder. “Wij zijn teleurgesteld.” Terugblikkend zegt Van den Belt: “De in westerse ogen laconieke houding van de Russen, dat heeft het vertrouwen geschonden. Niet het feit dat er een bank failliet dreigde te gaan - dat was te verwachten.” Na afloop op vrijdagmiddag stuurden de schuldeisers een stroom vernietigende e-mailtjes naar hun hoofdkantoren, en hup daar verdampte het laatste restje investeerdersvertrouwen.

Niet bekend

Maar de aanleiding was aanwijsbaar. Gisteren nog in Le Figaro deed premier Sergej Krijenko de kapitaalvlucht uit Rusland af als “allemaal psychologie”. De oorzaken zouden zijn: de lage olieprijs en de instabiliteit in Azië. Externe factoren. Geen woord over interne, of het moet zijn: de spoorwegblokkade van mijnwerkers die al in geen half jaar waren uitbetaald. Hoewel die acties pijnlijk een aantal zwakheden van Ruslands economie blootlegden, ze waren opgelost daags voordat de beurs inzakte. Dat was op die zwarte maandag het enige goede nieuws. Dinsdag kwam er echter weer een klapper: de veiling van driekwart van de aandelen Rosneft (“Russische Olie”) was geflopt. Er waren domweg geen bieders.

Weer maakten de Russen een slechte beurt: want de minimumprijs van 2,1 miljard dollar was veel te hoog ingezet. Een tweede misrekening die bezwaarlijk te wijten was aan externe factoren.

“Iedereen wist dat 2,1 miljard gezien de marktomstandigheden overvraagd was. Toch hebben ze er koppig aan vastgehouden. De een noemt dat zelfbewust, de ander arrogant”, zo vertolkt Van den Belt de reactie op de mislukte veiling. Pikant detail: de kandidaat-kopers ergerden zich aan de gebrekkige informatie - zo schijnt niemand precies te weten hoeveel bezinestations Rosneft heeft.

Woensdag verloren de beurzen voor de derde achtereenvolgende dag meer dan tien procent van hun waarde. De Centrale Bank gaf in twee dagen een miljard dollar uit om de roebel overeind te houden, en verdrievoudigde de disconto-rente naar 150 procent. De regering volgde vrijdag met een noodplan, het IMF beloofde een krediet van 670 miljoen dollar versneld vrij te geven. Nu de aandelenkoersen gisteren twaalf procent klommen - op het nieuws dat er een buitenlands overbruggingskrediet in de maak is - overheerst opluchting en lof voor Kirijenko en Doebinin. Zij hebben de “psychose”, veroozaakt door “externe factoren” toch maar bedwongen.

    • Frank Westerman