'Linkse belastingpolitiek: pakken wat je pakken kunt'

“Socialistische belastingpolitiek bestaat niet”, aldus PvdA-ideoloog Paul Kalma op een PvdA-bijeenkomst over het belastingplan voor de volgende eeuw.

DEN HAAG, 3 JUNI. Ze deelden twee passies, belastingen en fietsen, en voormalig PvdA-partijvoorzitter Felix Rottenberg typeerde ze ooit als “onze eigen rooie fiscale whizz kids”. De professor, Flip de Kam, hielp het Kamerlid, Willem Vermeend, vaak met initiatief-wetsvoorstellen. Maar de vriendschap heeft plaatsgemaakt voor een minzaam knikje, zo viel gisteren waar te nemen.

Vermeend, nu staatssecretaris, en De Kam debatteerden op uitnodiging van de Wiardi Beckman Stichting (WBS), het wetenschappelijk bureau van de PvdA, over het belastingstelsel voor de volgende eeuw. De nota die het kabinet over dit onderwerp heeft samengesteld dreef een wig tussen vriendschap.

Nog voordat de kabinetsnota was gepresenteerd, kwalificeerde De Kam de plannen als een “lastenverlichting voor de rijken”. Na publicatie, eind vorig jaar, ontpopte De Kam zich als de felste criticaster. Bekrompen, visieloos en ondermaats, noemde hij de plannen. Gisteren zei hij dat het denken over een 'socialistische belastingpolitiek' al een kwart eeuw op sterk water staat. “Een aftrekpost van een paar honderd gulden om het koopkrachtplaatje rond te maken wordt als het hoogtepunt van linkse fiscale politiek gezien.” Het Paarse kabinet had, met de PvdA'er Vermeend als staatssecretaris van Financiën, een unieke kans laten glippen voor een rechtvaardiger, “echt links” inkomensbeleid.

Op het ministerie reageerde de staatssecreataris furieus op de publicaties van De Kam. Gisteren ventileerde Vermeend voor het eerst zijn woede in het openbaar. Volgens Vermeend reageert De Kam als een klein kind dat zijn zin niet heeft gekregen. “Van oktober '96 tot oktober '97”, heeft De Kam “op contractbasis gewerkt aan de nota”. “Het uiteindelijke resultaat is niet de nota-De Kam, maar een kabinetsnota”, zo plaatste Vermeend de kritiek.

Het alternatief van De Kam ('belastingherziening linksom') is een verhoging van de belastingen op vermogen. Daarnaast pleit hij voor het afschaffen van vele, door de staatssecretaris geïntroduceerde aftrekposten, waaronder die voor de dienstfiets. Verder wil hij vermogenswinsten belasten, pensioenfondsen meer belasting laten betalen en onroerende-zaakbelasting, overdrachtsbelasting en huurwaardeforfait verhogen.

De voorstellen van de “vrij zwevende hoogleraar” (dixit Vermeend) leveren in totaal achttien miljard gulden op. Dit geld, zei De Kam gisteren, kan worden gebruikt om de lastendruk op arbeid te verlagen en “moet terecht komen bij mensen met de lage inkomens. Daar moeten linkse mensen voor zorgen.”

“De Nederlandse praktijk is anders dan de Parijse studeerkamer”, riposteerde Vermeend. “De Kam heeft in Parijs (waar hij als fiscaal onderzoeker voor een paar jaar bij de Oeso werkt, red.) de Nederlandse discussie niet gevolgd. Voor zijn plannen bestaat geen draagvlak.”

Het begrip 'draagvlak' was de rode draad in de discussie. En De Kam was niet de enige die kritiek had op dit verweer van Vermeend. “De echte dilemma's komen niet in beeld”, signaleerde professor Lans Bovenberg, die als directeur van het Centraal Planbureau actief heeft meegerekend aan 'Belastingen in de 21e eeuw'. “Het debat gaat over draagvlak in plaats van politieke uitgangspunten”, zo hield een PvdA'er Vermeend voor. “De PvdA moet durven kiezen”, meende WBS-directeur Paul Kalma. En Felix Rottenberg liet merken dat hij de kabinetsplannen te liberaal vond. De PvdA heeft volgens hem bakzeil gehaald tijdens de onderhandelingen met de VVD. “Waar zit de tegenstelling met de VVD? Heeft de PvdA verloren?”, vroeg hij aan Vermeend. En: “Wat is de inzet van de PvdA-bewindslieden bij de formatiebesprekingen?”

Maar Vermeend gebruikte de formatiebesprekingen om niet inhoudelijk op de kritiek van zijn partijgenoten te reageren. De politieke verschillen met de VVD komen volgens hem vooral tot uiting in de hoogte van de belastingtarieven en de lastenverlichting. De PvdA wil die met name gebruiken voor de laagste inkomens, de VVD wil dat iedereen ervan profiteert. Maar met het oog op de formatie wilde hij hier niet verder over uitweiden.

“Over het belastingplan is geen maatschappelijke discussie geweest”, signaleerde PvdA-senator Thijs Wöltgens. “Kennelijk ligt het onderwerp te gevoelig.” “En een inhoudelijke discussie is nu niet mogelijk omdat er een kabinetsformatie loopt”, vult Kalma aan.

Opvallend was dat De Kam tijdens het debat niet inging op de kritiek van Vermeend. Als 'beloning' bracht de staatssecretaris hem in de auto naar het station.

    • Cees Banning