Jap kan blijkbaar maar het màg niet

Onlangs was in het nieuws dat mensen niet meer als 'allochtoon' mogen worden aangeduid omdat dit woord als discriminerend wordt ervaren. Over de politieke correctheid van ons taalgebruik wordt streng gewaakt en allerlei woorden zijn taboe geworden omdat zij racistische achtergronden hebben.

Maar merkwaardig genoeg zijn er uitzonderingen. Een woord dat zonder enige twijfel racistisch en discriminerend is, en dat niettemin door iedereen ongestraft mag worden gebruikt, is het woord 'Jap'. Tijdens het staatsbezoek van keizer Akihito aan Engeland stonden bepaalde Engelse kranten er zo vol van dat het een officiële Japanse reactie heeft uitgelokt: “The word 'Jap' is a deeply offensive term of racial bias”, aldus Sadaaki Numata, een woordvoerder van de Japanse regering, “it is painful that some British media use it so freely.”

Nederlandse publicaties ontspringen deze dans door de onbekendheid van onze taal. Net als bij ons zijn het in Engeland vooral de oorlogsveteranen uit de Oost die jegens de Japanners zo'n duidelijk racistisch standpunt innemen; maar het bijbehorende taalgebruik (in Amerika beschreven als racial insults en stereotypes that would be taboo in the American press) is min of meer beperkt tot de rechts-nationalistische kranten die in Engeland bekend staan als de gutter press. Die beperking geldt bij ons eigenlijk niet; termen als De Jap, Jappen, Jappenkamp en dergelijke zijn hier gewoon gangbaar en zelfs bekende historici gebruiken ze zonder gêne; fysieke aanduidingen als kleine gele mannetjes en dergelijke zijn volstrekt niet taboe. Het is raadselachtig dat in een land als Nederland, waar zo streng wordt opgelet en de minste afwijking van het rechte pad bij allerlei instanties felle reacties oproept, openlijke discriminatie heel aanvaardbaar is zolang het maar Japan en de Japanners betreft.

De uitdagende revindicaties van de Britse veteranen zijn in Japan niet onopgemerkt gebleven, en het is interessant om te zien hoe er daar op gereageerd wordt. Ik heb het nu niet over de Japanse oud-strijders, die ook in Japan een extreme positie innemen (eigenlijk, zo heb ik wel eens meer geschreven, is het een conflict tussen veteranen); ik heb het over de gematigde, min of meer fatsoenlijke Japanse publieke opinie. Wat zegt die? “Het Japanse leger is nooit Engeland binnengevallen”, aldus bijvoorbeeld Sh¯ukan Shincho (bijna letterlijk in Newsweek). “De enige Britse militairen die in Japanse gevangenschap terechtkwamen waren militairen die zich in Azië bevonden om er het kolonialisme te handhaven.”

Het trof mij het gezichtspunt dat ik al jaren verdedig zo simpel geformuleerd te zien. Ziedaar een eenvoudige waarheid die de Nederlandse historici tot op dit ogenblik nog steeds niet uit hun pen hebben weten te krijgen. Wanneer het onderwerp ter sprake komt is het resultaat een epidemie van gekuch, gemompel, neusbloedingen, slagen om de arm, keelgeschraap en bestudeerd-verveelde blikken, maar beamen 'dat dit is hoe de zaak in elkaar zit' wordt angstvallig uit de weg gegaan. Er wordt omheen gepraat, er worden allerlei andere kwesties voor gesubstitueerd, maar die veranderen niets aan het principe, de eenvoudige erkenning dat dat de werkelijke toedracht was, vergiftigd door raciale verongelijktheid.

In de Sunday Times verscheen van de hand van Ian Buruma een helder en boeiend artikel over de reden waarom van de huidige keizer Akihito geen apologie kan worden verwacht; overigens geldt ook in Engeland hetzelfde dilemma: er wordt op hoge toon bij de Japanners aangedrongen op verontschuldigingen, maar als die worden gegeven (zoals al zo vaak is gebeurd) dan worden ze niet aanvaard. Wanneer Japanners hun spijt betuigen, zoals de Japanse premier Ryutaro Hashimoto nu weer aan het adres van de Engelsen heeft gedaan, dan wordt dat van tafel geveegd met het argument dat het onoprecht is, 'typisch Japanse dubbelhartigheid'.

    • Rudy Kousbroek