Imago koninklijk huis versterkt door Apeldoornse kerkdienst

In de rooms-katholieke traditie is de kerk essentieel voor het heil van de mens. G.G. de Kruijf vindt dat men bisschop Simonis daarom niet hard moet vallen over zijn kritiek op de trouwdienst van prins Maurits en Marilène van den Broek. Maar het gaat te ver te stellen dat de opzet van de dienst de positie van het koninklijk huis in het geding heeft gebracht, zoals door het aartsbisdom is gebeurd.

Soms heb je het gevoel dat je geluk ziet. Dat overkwam het Nederlandse publiek op vrijdag in Het Loo en op zaterdag in een hervormde kerk in Apeldoorn. Het was feestelijk en de kerk kwam in woord en gebaar goed mee met prins en prinses. Je hoorde ook wel van een discussie over kerkelijk protocol, maar dat kon de sfeer niet bederven.

Inmiddels begint het echter wel vervelend te worden. De perschef van kardinaal Simonis denkt dat het slecht is voor het koninklijk huis, maar in mijn omgeving denkt iedereen dat het slecht is voor de kerk.

De kwestie is genoegzaam uit de doeken gedaan. Bij de inzegening van een kerkelijk-gemengd huwelijk wordt volgens een uit 1971 daterende verklaring door de rooms-katholieke en de hervormde kerk een avondmaals- of eucharistieviering ontraden. Vindt deze toch plaats, dan dient dit strikt volgens regels van de kerk van één van de voorgangers te gebeuren. Een oecumenische viering is daarmee uitgesloten. De rooms-katholieke kerk beschouwt zulk een viering als de voltooiing van de eenwording van kerken en niet (zoals veel gelovigen) als een goed begin. Volgens de regels heeft de kardinaal het gelijk aan zijn kant. Maar als een paar graag een oecumenische viering met brood en beker wil, dan wordt aan dat verlangen al jaren door pastores tegemoetgekomen. Tegen de regels, maar zonder dat het publiek daarvan op de hoogte werd gesteld. Vorig jaar nog heeft pastor Oostvogel een vergelijkbare viering geleid bij de inzegening van het huwelijk van de zus van Marilène.

Had hij nu uit een ander vaatje moeten tappen? En had dominee Ter Linden nu plotseling zijn synodebestuur moeten bellen? Ik neem meteen aan dat hij niet op het idee gekomen is. Je rekent er op dat ook de regels op zo'n dag blij zijn. Maar dat was dus niet zo, de katholieke nog minder dan de hervormde regels. Daar wil ik even bij stilstaan, bij de vraag hoe dat komt. Want dat de ménsen die over de regels gaan, vriendelijk en welwillend zijn en geen feest willen bederven - dat staat vast.

Men moet enig begrip opbrengen voor de positie van kardinaal Simonis. Kerkelijke regels wegen zwaar in de katholieke kerk. Dat komt doordat de kerk zelf voorwerp van geloof is. Kerk en Christus horen heel nauw bij elkaar. Christus is tastbaar in ambt en sacrament. Die tastbaarheid wordt versterkt door de regelgeving. De regelgeving vormt de toegang tot het geheim dat de levende Christus tegenwoordig is. Het heil is om zo te zeggen net zo concreet als de regel. De kerkstructuur toont Christus. Dat betekent niet dat er geen enkele speelruimte is, maar wanneer die al te zichtbaar wordt benut, is de ingreep nabij.

In de protestantse traditie is de kerk (slechts) een middel. In de omgang met de bijbel zoekt de mens God. De kerk helpt hem daarbij. Zijn geloof wordt versterkt door de viering van de sacramenten. En er zijn regels om die hulp en die viering met orde te laten geschieden. Maar een protestant schaamt zich al gauw een beetje voor regelgeving. En als regels al te precies worden, ontstaat er een lacherig sfeertje. Wat niet wil zeggen dat men er zich in de praktijk niets van aantrekt. Maar het weegt allemaal wat minder zwaar, omdat de kern van de zaak er niet in beleefd wordt.

Nu geldt dat laatste ook voor veel katholieken. Maar daar begint precies het probleem. De vrijere katholiek zal vinden dat ik de katholieke positie veel te traditioneel heb beschreven. Uit de commotie blijkt echter dat die strakke opvatting in het kerkelijk instituut vigeert.

Maar de hervormden hebben toch ook al gezegd dat het in Apeldoorn niet goed is verlopen? Laat ik het zo zeggen: als de kardinaal het had laten lopen, had de hervormde synodepreses geen moment gedacht dat hij in actie moest komen. Hij was er vanuit gegaan dat zulke vieringen op tamelijk grote schaal plaatsvinden en dat leden van het koninklijk huis daar ook wel eens eerder aan zullen hebben deelgenomen.

Daarmee bedoel ik overigens niet te zeggen dat hervormden zo makkelijk zijn of, op de ultra-orthodoxen na, vrijzinnig. Want dat zijn ze niet. De dingen werken er alleen anders (minder over de regel) en dat treedt het scherpst aan de dag bij zo'n publieke gebeurtenis.

Of daarbij dan de positie van het koninklijk huis nog in geding moet worden gebracht, zoals vanuit het aartsbisdom gebeurt, staat te bezien. In elk geval mag het niet de hoofdzaak worden, want die betreft de verantwoordelijkheid van de voorgangers. Maar afgezien daarvan: waarom zouden de kerken van mening moeten zijn dat leden van het Huis zich op het punt van godsdienst anders zouden moeten gedragen dan andere burgers?

Bij een streng doorgevoerde scheiding van kerk en staat en bij afnemende betekenis van de kerk in de samenleving, mogen de kerken zich erover verheugen als vanuit het koninklijk huis een persoonlijke betrokkenheid getoond wordt bij de kerk. Als zijn leden aan een oecumenische viering deelnemen, is dat niet ernstiger dan wanneer gewone burgers dat doen. Het is je toegestaan om te hopen dat het Huis jouw kerkelijke weg volgt, maar verder? Is het ontvangen van brood en wijn als teken van de gemeenschap met Christus uit de handen van de voorganger schoffering van de kerk?

Het imago van het koninklijk huis is in die Apeldoornse kerk in elk geval opnieuw versterkt. En dat komt hierdoor: het is voor iedereen duidelijk dat men daar van regels weet, en des te meer wordt het op prijs gesteld als zichtbaar wordt dat die een authentiek leven niet onmogelijk maken. De kerken behoren precies dát voor te leven.

Of het imago van de kerk door dit feest is versterkt of aangetast, valt moeilijk te zeggen. Zou het publiek meer in gedachten verwijlen bij het feest in de kerk, het geluk dat je zag en de prachtige inleiding op de dienst door pastor Oostvogel, of bij de opstandige regels? Ik denk dat de videoband van de dienst het 't langste volhoudt.

    • Prof. Dr. G.G. de Kruijf