Air France biedt Jospin rekening wankel beleid

De Franse premier Jospin bleef ook inzake Air France aarzelen tussen privatisering en blijvende staatsinvloed. De huidige staking is een van de onzalige gevolgen van deze tweeslachtigheid.

PARIJS, 3 JUNI. Het is voor de derde dag rustig in het Franse luchtruim. De 3200 piloten houden bijna alle Air France-toestellen aan de grond. Morgen zal de luchtvervuiling weer oplopen: dan voegt het openbaar vervoer in Parijs zich bij de staking en stappen de forensen massaal in de auto. Een week voor de WK voetbal krijgt de regering-Jospin een eerste rekening gepresenteerd voor haar al te behendig sociaal-economisch beleid.

Toen de vakbonden en de nieuwe regering-Jospin eind vorige zomer Christian Blanc lieten vertrekken als president-directeur van Air France was de sociale vrede bij de staatsluchtvaartmaatschappij hersteld. Maar de prijs zou later betaald moeten worden. Blanc, de vertrouweling van de socialistische premier Rocard, had de zwaar verlieslijdende maatschappij met krachtige hand in amper vier jaar naar herstel van gezonde financiële en sociale verhoudingen gevoerd. Zijn enige fout was dat hij consequent was.

Volgens Blanc was het uitgesloten dat een luchtvaartmaatschappij met mondiale ambities blijvend kan worden geleid als uitvoerende dienst van een departement. De enige aandeelhouder heeft voortdurend andere overwegingen dan die van het directe belang van het bedrijf. Daarom was privatiseren het doel van de conservatieve regering geweest die Blanc had aangesteld. Maar 'privatisering als einddoel' was de garantie die Jospin & co hem niet wilden geven. De nieuwe premier was gebonden aan zijn eigen verkiezingsbeloftes èn de communistische coalitiepartner. Jospin wilde medio '97 niet verder gaan dan 'op termijn openen van het kapitaal' van Air France.

Jean-Cyril Spinetta werd de nieuwe topman van het bedrijf. Zijn missie: een bloeiende staatsmaatschappij maken van Air France. Tot verrassing van de sterke vakbonden binnen de maatschappij betekent dat dezelfde noodzaak de kosten te verlagen en ongeveer de zelfde bezuinigingsplannen als Blanc. British Airways, Lufthansa, KLM en de grote Amerikaanse maatschappijen zijn die weg al gegaan. Air France kan niet dertig procent leuker vliegen dan de anderen om dertig procent duurdere kaartjes te verkopen. Staatsgeld mag er niet meer bij nadat Brussel met grote moeite de 7 miljard gulden staatssteun van de afgelopen jaren heeft geslikt.

Nadat het grond- en cabinepersoneel al zwaar was aangepakt door Blanc, was het nu hoog tijd dat de piloten hun bijdrage zouden leveren. Zij vechten de vergelijkende studies met de Europese collega's aan, maar het lijdt geen twijfel dat zij nog steeds uiterst comfortabel gehonoreerd worden - in de hogere rangen aanzienlijk beter dan de directie. Vorig jaar werd een lagere salarisschaal ingevoerd voor nieuwe piloten. Nu wil de directie een besparing van 500 miljoen francs (165 miljoen gulden) op jaarbasis als bijdrage aan een noodzakelijk geacht investeringsprogramma (voornamelijk in nieuwe toestellen). Daarvoor in ruil wordt de piloten aandelen Air France geboden. Het personeel (voornamelijk de piloten) kunnen 10 of 12 procent van alle aandelen in handen krijgen.

Dat nu weigeren de piloten. Met andere woorden: door hun staking (die na vijf dagen even veel heeft gekost als de gezochte bezuiniging op jaarbasis) maken de piloten de toekomstige aandelen Air France zo onaantrekkelijk dat zij ze niet willen hebben. De regering-Jospin, die meent een unieke sociaal-industriële formule te bezitten, krijgt de rekening gepresenteerd voor het sparen van de kool en de geit. Terwijl alle moderne landen, ook Portugal, Italië en Spanje, hun luchtvaartmaatschappijen hebben geprivatiseerd, of daar mee bezig zijn, blijft Air France de vliegende vlag van Frankrijk.

“Air France lost deze crisis zelf op”, zei Spinetta vanmorgen fier. Maar hij was gedwongen de onhandige geste te volgen van de communistische minister van transport, Gayssot, die nog vóór de onderhandelingen met de piloten goed en wel waren begonnen, de bezuinigende schaal voor junior-piloten weggaf. Kamerleden opperen al een parlementaire enquête inzake Air France. De WK komt er aan. De piloten en hun arme collega's van de métro moeten snel worden afgekocht. Zoals het meestal is gegaan. Niet kiezen kost geld. Daar helpt geen enquête aan.