Premier Roemenië geeft op

De Roemeense premier, Victor Ciorbea, heeft, moegestreden en uitgeblust na een crisis van drie maanden, de handdoek in de ring geworpen. Critici uit eigen kring hebben hem de das omgedaan.

ROTTERDAM, 31 MAART. Vijftien maanden geleden begon Victor Ciorbea, in 1990 stichter van Roemenië's eerste vrije vakbond en in 1995 burgemeester van Boekarest, aan de combinatie van puinruimen en opbouwen: eindelijk, na jaren van halfslachtig doormodderen, aarzelen en remmen door Ion Iliescu's neo-communisten, zou een begin worden gemaakt met het echte hervormen. Het mandaat was er en de hoop was er ook.

Gisteren was Ciorbea terug bij af. Niet de externe vijand - de neo-communisten en de ultra-nationalisten - hadden hem ten val gebracht, maar interne critici. “Een fluwelen coup”, zei Ciorbea gisteravond. Maar er zit niet veel fluweel in de crisis die drie maanden heeft geduurd - wel veel venijn, en veel intriges.

Ciorbea leidde een coalitie van zijn eigen Democratische Conventie (CDR) - een paraplu-organisatie waarin de christen-democraten de dienst uitmaken maar waarin ook de liberalen zitten -, de Sociaal-Democratische Unie, waarin de Democratische Partij (PD) van ex-premier Petre Roman de belangrijkste groepering is, en de partij van de Hongaarse minderheid. De samenwerking tussen de PD en de CDR heeft steeds te wensen overgelaten. Eind vorig jaar kwam het tot een breuk, nadat de PD twee ministers bij schandalen had moeten offeren. In januari zette Roman Ciorbea voor het blok: als hij niet per 31 maart zou aftreden, zou de PD zich uit de coalitie terugtrekken. Afgelopen zondag eiste ook de liberale partij op een partijconferentie Ciorbea's aftreden. Zelfs binnen Ciorbea's eigen christen-democratische partij gingen vorige week stemmen op om de premier te vervangen.

De PD heeft de premier de afgelopen maanden dag in dag uit verweten te langzaam en te krachteloos te hervormen. Dat was geen verwijt zonder grond: de hervormingen zijn heel wat stroever verlopen dan de bedoeling was. Dat was het gevolg van de voortdurende ruzies binnen de regering en van de tekortschietende uitvoering van hervormingsmaatregelen door een onwillig en veelal incompetent ambtenarenapparaat. Buitenlandse waarnemers geven Ciorbea hoge cijfers om zijn goede wil, zijn integriteit en zijn intelligentie, maar lage over zijn gebrek aan politiek inzicht en economische expertise. Aan de positieve kant van de lei staat de verzoening met de Hongaarse minderheid. Aan de negatieve kant staan een vastgelopen privatisering, een fors gestegen werkloosheid, een inflatie die vorig jaar met 150 procent drie keer zo hoog was als verwacht, en bijgevolg een gestage afname van het vertrouwen van internationale geldinstituten en buitenlandse investeerders. Eerder deze maand verliet een IMF-missie Roemenië onverrichterzake en zonder de derde van vijf tranches van een lening van 430 miljoen dollar voor de privatisering vrij te geven en vorige week haalden buitenlandse investeerders vijftig miljoen dollar weg uit het land. De ontevredenheid over de aanhoudende malaise onder de Roemenen is zo groot dat bij een recente peiling twintig procent van de ondervraagden te kennen gaf terug te verlangen naar de tijd van Nicolae Ceauscu.

De Democratische Partij had steekhoudende zakelijke argumenten tegen Ciorbea, maar serieus genoeg om de premier weg te sturen leken ze niet: ze gingen ook niet over de hervormingen op zichzelf, maar slechts over het te lage tempo ervan. Dat het laag lag, lag echter eerder aan de door de PD veroorzaakte ruzies in de leiding dan aan de “incompetentie” die de PD de premier verweet.

Er speelden bij de PD dan ook andere argumenten mee. De PD is de partij van de technocraten en van zakenlieden die voortkomen uit de oude communistische nomenklatoera. De partij heeft gevestigde belangen in de discrete strijd om het verloop van het privatiseringsproces en om de betere banen in landsbestuur en economie.

Daarbij komt dat de PD gestaag daalt in de opiniepeilingen, zozeer dat de partij zelfs moet vrezen bij nieuwe verkiezingen onder de kiesdrempel te blijven. Om het tij te keren ging de politiek handige Roman in januari in de aanval, door een grotere rol van zijn PD binnen de regering te eisen en alles te zetten op de beschadiging van de populaire - want integere en ascetische - Ciorbea. Daarin is hij geslaagd. Ciorbea reageerde zo aarzelend en onhandig dat hij uiteindelijk zelfs door delen van zijn partij in de steek werd gelaten.