Deel oudste kaart Londen ontdekt

LONDEN, 31 MAART. Een van de belangrijkste ontbrekende delen van de oudste kaart van Londen is bij toeval ontdekt op de achterkant van een 16de-eeuws olieverfschilderij in het Duitse Dessau.

De enige twee andere delen die tot dusver zijn gevonden, bevinden zich in het Museum of London waar ook het deel uit Dessau vanaf donderdag is te zien. Conservator Mireille Galinou heeft goede hoop dat die expositie tot de ontdekking van andere ontbrekende stukken zal leiden. De kaart was waarschijnlijk 111 bij 323 centimeter groot en heeft vermoedelijk uit vijftien delen bestaan. Papieren afdrukken van de kaart zijn nooit gevonden. Het enige dat bewaard bleef zijn, drie gegraveerde koperen platen die voor het drukken werden gebruikt. De redding van die platen was dat ze werden hergebruikt als ondergrond voor schilderijen. Galinou zegt dat dit een modieuze, maniëristische kunst was die aan het eind van de 16e eeuw onder meer door de Antwerpse familie Francken met verve werd bedreven: schilderen op koper. Op de keerzijde van twee van de koperen platen, een uit Londen en de pas ontdekte uit Dessau, staat een Toren van Babel, geschilderd in de stijl van Martin Valkenborgh. De achterkant van de derde plaat toont de hemelvaart van Maria, gepenseeld in een volstrekt andere stijl.

Galinou gaat ervan uit dat ook de twaalf ontbrekende delen zijn beschilderd. De kans is volgens haar groot dat die platen zich nog onopgemerkt in publieke of particuliere verzamelingen bevinden. Eigenaren hebben mogelijk de achterkant van hun schilderij nooit goed bekeken. Of ze denken dat het werk op hout of doek is geschilderd. De koperen plaat in Dessau - 36,5 bij 49,9 cm - werd pas ontdekt toen een freelance kunsthistoricus de verzameling van het plaatselijk museum in kaart bracht. Zij nam contact op met het Museum of London waar onmiddellijk het belang van de vondst werd onderkend.

Het kaartdeel uit Dessau toont de ontbrekende helft van Londens oudste stadswijk: de Tudorstad. De prominentste plek neemt de kathedraal van St Paul in, nog met spits die in 1561 door de bliksem werd getroffen. De plaat laat ook de koninklijke staatsiesloep op de Theems zien en geeft een gedetailleerde indruk hoe indertijd tuinen werden ingericht.

De kaart moet tussen 1553 en 1559 gemaakt zijn, vrijwel zeker door kunstenaars en drukkers uit de Nederlanden waartoe toen ook België behoorde. De Lage Landen golden destijds als centrum van de graveerkunst en het maken van kaarten. Dat de plattegrond niet door een Engelsman is vervaardigd, wordt bevestigd door de afwijkende spelling van namen. 'Blackfriars' wordt op de eerste Londense kaart verbasterd tot 'Black freres'.

De productie van landkaarten stond destijds nog in de kinderschoenen. De oudste bekende kaart is in 1473 in Italië gemaakt. De beroemde Venetië-kaart van Jacopo de Barbari uit 1500 behoort nog tot de eerste generatie kaarten die een panoramisch overzicht geven. De Londense kaart is een mengvorm van panorama en plattegrond.

Niet bekend