Witte giervalk met massaal 'aaah' begroet

Een witte giervalk was in Nederland voor het laatst in het wild gezien in 1909. Afgelopen week streek er een neer op Schiermonnikoog. Vele honderden vogelaars gingen kijken.

SCHIERMONNIKOOG, 30 MAART. De bemanning van de Rottum, de veerboot van Lauwersoog naar Schiermonnikoog, is ze wel gewend: de mannen met het statief en de telescoop op de schouder, verrekijker om de hals en met de blik op oneindig - leden van de Dutch Birding Association (DBA), vogelaars die beslist een zeldzame vogel willen zien en het volkomen normaal vinden om vanuit Arnhem of 's-Hertogenbosch even een dagje naar Schiermonnikoog te gaan om een zeldzame waarneming te doen. Maar afgelopen weekend waren het topdagen: de witte giervalk (Falco rusticolus), die al een week zijn domicilie houdt bij het wad onder de Kobbeduinen, heeft vele honderden vogelaars naar het eiland gelokt. En ditmaal niet alleen DBA'ers, maar ook ander nieuwsgierig vogelvolk. Afgelopen vrijdag was de witte giervalk in Nova verschenen zodat nu werkelijk heel vogelend Nederland wist dat hij er zat.

Tussen een vijftigtal vogelaars op de boot bevindt zich ook André J. van Loon, de Nederlandse bewerker van Roofvogels van Europa, een van oorsprong Deense vogelgids alleen gewijd aan roofvogels. “De meeste echte vogelaars zijn afgelopen week al geweest. Degene die je hier ziet, konden misschien niet vanwege hun werk. Bovendien is het merendeel al met de boot van half zeven gegaan.” Dus dan zijn die vanacht om twee uur van huis vertrokken? Van Loon: “Ja, dat is het nadeel van Schier - dat je vroeg je bed uit moet.”

Aan de rand van de kwelder staan desalniettemin reeds enkele honderden waarnemers in een rechte linie opgesteld, dwars op het terrein waarin zich de witte giervalk ergens moet bevinden. Hij was vanmorgen niet te zien, de vroege mannen van de boot van half zeven hebben drie uur voor niets staan wachten.

De afgelopen eeuw waren er vijf meldingen van giervalken in Nederland, maar een witte is het laatst in 1909 in Nederland gesignaleerd. In die tijd werd hij gewoon geschoten. De giervalk op Schiermonnikoog is dus echt een bijzondere waarneming. Bovendien zijn giervalken niet zomaar vogels: vrouwtjes hebben een lengte van zestig centimeter, bij een vleugelspanwijdte van 135 centimeter, bij uitstek de koninklijke valkeniersvogel. Arabische oliesjeiks hebben een vermogen over voor een paar eieren. De afgelopen decennia is de giervalk dan ook door eierrapende stropers in aantal sterk achteruit gegaan. Giervalken zijn arctische broedvogels die ook 's winters meestal in de poolstreken blijven. De witte variant komt vooral in Groenland en Amerika voor.

Het wachten is vermoeiend. Er staan volgens een DBA-telling zo'n 235 telescopen opgesteld, maar er komen nog steeds nieuwe vogelaars uit het dorp aanwandelen. Iedereen blijft keurig in de linie, niemand gaat in zijn eentje naar voren om beter te kunnen kijken of om de vogel op te jagen. Toeristen komen nieuwsgierig kijken naar deze zwijgende horde. Sommige vogelaars die al vroeg waren gekomen, zijn in slaap gesukkeld en liggen languit in de bosjes.

Plotseling is er alarm. De meesten duiken achter hun telescoop, sommigen kijken eerst het terrein af met hun gewone verrekijker. “Waar dan? Waar dan?” wordt er geroepen. Maar het is loos alarm, er waren alleen wat brandganzen opgevlogen.

En dan, weer onverwacht, om vijf over één, komt de witte giervalk op een paaltje zitten. Een 'aaah' als bij vuurwerk is hoorbaar. Iedereen duikt achter zijn telescoop. Waarnemers die slecht staan opgesteld, rennen met hun statief en telescoop opzij. Toeristen duiken weg om een aanvaring met een statief te ontlopen.

De giervalk laat zich bewonderen, vliegt op, maakt een boog door de lucht met typische, langzame, ondiepe vleugelslagen, en landt weer opnieuw. Alles duurt enkele minuten. Grote opwinding. Sommigen willen praten, anderen blijven gespannen turen naar het punt waar de vogel verdwenen is.

Op de boot terug hangt een tevreden sfeer. Een groepje vogelaars uit Nieuwegein - vader, zoon en vriend - vindt het een welbestede dag. “Normaal ga je niet helemaal naar Schiermonnikoog voor een enkele vogel”, zegt de vader, “maar ja, dit is niet zomaar een vogel, dit is de witte giervalk. Dit is een once in a lifetime waarneming.”