Sterfjaar van Donizetti herdacht met La favorita

Concert: La favorita van G. Donizetti door Radio Symfonie Orkest en Groot Omroepkoor o.l.v. Kees Bakels m..m.v. Dagmar Pecková, Giorgio Casciarri, Geert Smits, Eldar Aliev, Janine Scheepers, Henk Vonk. Gehoord: 28/3 Concertgebouw Amsterdam. Radio: 4/4 19.30 uur Radio 4.

Het honderdvijftigste sterfjaar van Gaetano Donizetti - hij overleed op 8 april 1848 in zijn geboortestad Bergamo - wordt in ons land herdacht met de uitvoering van vier van zijn 74 opera's. De Nationale Reisopera bracht al Maria Stuarda en in september komt het Belcanto Festival in Dordrecht met Il borgomastro di Saardam, Donizetti's 'Hollandse' opera over de scheepstimmerleertijd van tsaar Peter de Grote in Zaandam - ook het thema van Lortzings operette Zar und Zimmermann.

De Matinee op de Vrije Zaterdag brengt twee Donizetti's. Afgelopen zaterdag ging La favorita en in oktober klinkt Donizetti's befaamdste werk: Lucia di Lammermoor met Luba Orgonasova in de titelrol. De Nederlandse Opera doet niets aan Donizetti en ook nauwelijks aan het vroeg-19de-eeuwse Italiaanse belcanto. Sinds het betrekken van het Muziektheater (1986) klonken daar slechts twee Rossini's en één Donizetti (Don Pasquale, 1987).

De Matinee komt in het volgend seizoen ook nog met een concertante uitvoering van Bellini's Norma met Andrea Gruber in de titelrol. Net als La favorita worden Lucia en Norma gedirigeerd door Kees Bakels. Hij was, sinds hij in 1975 in Velsen Donizetti's Poliuto leidde, ook vroeger al bij de Nederlandse Opera dé Nederlandse specialist op dit gebied. Zaterdag bij La favorita bleek opnieuw hoe groot Bakels' affiniteit is met dit gevoelige genre, dat van ragfijne verstilde passages uitwaaiert naar imposante scènes voor koor en solistenensemble, dramatisch ondersteund door grootse instrumentale effecten.

La favorita, vroeger een geliefd stuk, was in ons land in de Italiaanse versie niet door een professioneel gezelschap scenisch uitgevoerd sinds de voorstelling van de Italiaansche Opera in Carré in 1927. In 1992 klonk in Den Haag nog wel de originele Franse versie door de Opéra Comique. De opera ging in 1840 in Parijs in première en is vanwege het onderwerp te beschouwen als een voorloper op Verdi's La traviata. In beide gevallen gaat het immers om maitresse's, die aanvankelijk furore maken maar later als outcasts sterven aan een fatale ziekte.

Het onnavertelbaar ingewikkelde verhaal - spelend in Spanje aan het hof en in een klooster - is al te gemakkelijk af te doen als een draak. Het is ook te analyseren als een fascinerend veellagig in elkaar grijpend gegeven dat zich afspeelt op diverse grenzen: die tussen de open maatschappij en de gesloten religieuze wereld, tussen aanzien en verachting, tussen toeval en misleiding, tussen zuivere liefde en immorele liefde, tussen persoonlijke emoties en zelfverloochening, tussen leven en dood. Al die grenzen vallen tenslotte samen in de finale, die zich afspeelt tegen het muzikale decor van een kerkdienst met orgelspel en koorgezang. Tijdens deze uitvoering was dat in de zaal als van verre te horen vanuit een bovenfoyer.

De Tsjechische mezzosopraan Dagmar Pecková zong de titelrol niet optimaal maar met veel dramatische lading, vooral in de prominente lagere registers, zoals in haar grote aria Oh mio Fernando. De jonge Italiaanse tenor Giorgio Casciarri was op het podium in de rol van de jonge en onstuimige kloosternovice Fernando een veel opvallender zanger: uiterlijk het opgewonden neefje van dirigent Riccardo Muti en in zijn telkens heel levendig variërende houding en gebaar steeds zeer gefixeerd op de vrouwelijke personages. Bovendien bleek hij een zanger met smaak, die niet boven zijn macht zong, terwijl zijn authentiek Italiaanse timbre fraai overeenkwam met dat van zijn tegenspeelster Peckova.

Van Casciarri's immer gespannen invulling van zijn rol kan Geert Smits nog wat leren. Hij zong zijn belangrijke rol van koning Alfonso wel fraai en met voldoende gezag, maar ook wat eenvormig klinkend en met weinig drang tot vocale dramatiek. Uitstekend gezongen rollen waren er voor Henk Vonk (Gasparo) en Janine Scheepers - als Donizetti van haar had geweten had hij voor Ines vast meer noten in de ensembles geschreven.